|
Thưởng thức cổ nhạc
Miền Nam và vọng cổ
|
|
|
Tác giả: Nguyễn Lưu Viên Hồi xưa trong Nam, lúc " Ba ngày Tết ", thì tối lại thường thường dân ở làng hay đi xem một " chầu " Hát Bội, còn dân ở tỉnh thì hay đi xem một " xuất " Cải Lương.
Để hiểu và thưởng thức
trọn vẹn tuồng Hát Bội thì khán thính giả phải biết cốt chuyện của tuồng hát
(thường thường lấy trong truyện Tàu như : tuồng " Kim Thạch Kỳ Duyên
", tuồng " Ngũ Hổ Bình Tây ", tuồng " San Hậu " và
phải biết sơ sơ những nguyên tắc căn bản của việc đánh trống chầu. Giáo sư
Nguyễn Ngọc An trong bài " Nghệ Thuật cầm chầu " đã trình bày hết
sức rõ rệt nghệ thuật ấy.
Để hiểu và thưởng thức
trọn vẹn xuất cải lương thì khán thính giả cũng phải biết cốt chuyện của
tuồng hát (thường thường lấy trong truyện Tàu hay trong tiểu thuyết VN như
tuồng " Phụng Nghi Đình " với cô Bảy Phùng Há, tuồng " Xử Án
Bàng Quý Phi " với cô Năm Phỉ, tuồng " Lan và Điệp " với cô
Thanh Nga), và phải biết sơ sơ những nguyên tắc căn bản của cổ nhạc VN.
Theo gương của giáo sư
Nguyễn Ngọc An, tôi xin cố gắng trình bày sau đây vài nguyên tắc căn bản ấy.
Vì thế hệ trẻ VN sau này đã quen với nhạc Tây Phương, nên tôi xin trình bày
những nguyên tắc căn bản ấy dưới hình thức so sánh, bằng những khác biệt,
giữa nhạc Tây phương và nhạc Cổ điển miền Nam để cho được dễ hiểu hơn.
I . Khác biệt về các
Note đàn
Nhạc Tây phương có bảy
(7) nốt đàn (là Do, Ré, Mi, Fa, Sol, La, Si hoặc A, B, C, D, E, F, G) và các
dièse (sharp) hoặc bémol (flat) của mỗi nốt ấy. Còn cổ nhạc miền Nam thì cũng
có bảy (7) tên nốt đàn (là : Hò, Xự, Xang, Xê, Cống, Liếu, Ú) nhưng kỳ thực
thì chỉ có năm (5) tiếng nốt đàn (là Hò, Xự, Xang, Xê, Cống, còn Liêu, Ú, là
" nấc trên " của Hò và Xự). Nhưng mỗi nốt đàn VN không có dièse hay
bémol của nó mà có vô số tiếng " ngân " éo on của nó, vì nốt đàn VN
đánh lên thường thường là có " ngân " (nhất là khi nốt đàn ở vào
cuối nhịp hay cuối câu).
" Ngân "
không phải là trille vì trille là đánh thật nhiều lần rất mau và đàn và nốt
liền ở trên. " Ngân " cũng không hẳn là vibrato vì trong vibrato
tuy có sự " rung rung " của ngón tay trái trên nốt đàn nhưng sự
căng thẳng (tension) của sợi dây đàn không có thay đổi bao nhiêu ; còn "
ngân " thì đánh có một lần vào nốt nào đó trong lúc ngón tay trái vẫn
tiếp tục ấn mạnh nhẹ liên hồi vào dây đàn để cho sự căng thẳng của dây thay
đổi hầu phát ra những tiếng " éo on " của nốt đàn ấy ; thí dụ như
đánh nốt Xang (nhất là ở vào cuối nhịp hay cuối câu) thì không phải để phát
ra một tiếng " Xang " rồi thôi, mà phải phát ra một tiếng Xang éo
on như " Xàng Xaãang (). (Có lẽ chữ Pháp hay chữ Anh có nghĩa gần nhất
với chữ " Ngân " là chữ " Moduler " (Modulate).
Kết quả :
1. Không thể nào dùng
nhạc khí Tây phương nào mà không " ngân " được để diễn tả cổ nhạc
miền Nam. Thí dụ không thể dùng dương cầm (piano) được, vì không thể "
ngân " được, dù cho có giữ ngón tay trên phiếm hay có dùng bàn đạp
(pédale) cũng chỉ kéo dài tiếng đàn chớ không phát ra được những tiếng "
éo on " của ngân. Còn nếu dùng những nhạc khí có dây của nhạc Tây phương
như đàn Madoline hay đàn guitar thì trên cán đàn phải " khoét lỏm "
ở chỗ bấm nốt để có thể ấn " mạnh nhẹ, mạnh nhẹ " xuống dây đàn hầu
thay đổi sự căng thẳng của nó để mà ngân ". Chỉ có hawailian-guitar là
thích hợp để diễn tả cổ nhạc miền Nam nhờ sự có thể nhích tới nhích lui cục
sắt nằm trong tay trái để phát ra tiếng " ngân ".
2. Thường thường đàn
một bản nhạc Tây phương thì các nốt đàn được đánh lên phải nghe cho thật
" clean " nghĩa là không có phụ âm đi kèm ; còn đàn một bản cổ nhạc
miền Nam thì các nốt được đánh lên, nghe có phụ âm đi kèm vì " ngân
", (thí dụ : Công-ôố-ống, Xàng-xaã-ang).
IỊ Khác biệt về quan
niệm (conception) một bản đàn
Trong nhạc Tây phương
một bản nhạc là một tác phẩm do một nhạc sĩ sáng tác, viết ra để cho mình
chơi, người khác chơi, một dàn nhạc chơi và sẽ lưu lại cho hậu thế chơi ; và
mỗi khi chơi thì đánh lên không sai một ly những nốt và những ngừng im
(pause, silence) đã viết ra trong bản nhạc. Cho nên một nhạc sĩ Tây phương,
lúc đàn thì, về mặt kỹ thuật hành sử (exécuter) một nhạc phẩm (có trước mặt
hay thuộc lòng) của tác giả ; còn về mặt tình cảm thì " phiên dịch
" (interpréter) tình cảm của tác giả ấy, nghĩa là nghĩ rằng, đoán rằng,
lúc sáng tác tác giả ấy đang nghĩ đến gì, thì mình cố gắng diễn tả tư tưởng,
cảm giác ấy qua bản nhạc của ông ấy mà mình đang đàn.
Còn theo cổ nhạc miền
Nam, vì không có lối viết nhạc (écriture musicale) nên nhạc sĩ không thể có
bản nhạc trước mắt, và vì quan niệm rằng một bản nhạc là một cái khung, một
cái mẫu theo điệu nào đó để cho nhạc sĩ theo đó mà sáng tác, liền ngay tại
chỗ trong lúc đàn một bản nhạc của mình để diễn tả tư tưởng và cảm giác hiện
tại của mình : cho nên có thể nói rằng một nhạc sĩ cổ nhạc miền Nam là một
" Instant Composer) ngay lúc đàn, sáng tác một bản nhạc theo điệu nào
đó, trong một cái khung hay theo một cái mẫu nào đó (thí dụ : Điệu Bắc, theo
mẫu bản Lưu thủy hay bản Tây thi, hoặc Điệu Nam theo mẫu bản Nam xuân hay bản
Nam ai, hoặc Điệu Oán theo mẫu bản Tứ đại hay bản Văn thiên Tường).
Kết quả :
Theo nhạc Tây phương
thì một bản nhạc của Mozart, của Beethoven của Chopin hay của một nhạc sĩ trứ
danh nào khác sáng tác, thì một nhạc sĩ ở thế kỷ 18, 19, 20, 21, 22, hay sau
nữa, ở Pháp, ở Đức, ở Mỹ, ở Tàu hay ở Nhựt, cũng đã, đang và sẽ, đánh ra bấy
nhiêu nốt, ngừng lại bấy nhiêu lâu, không sai một ly, chỉ có khác nhau ở lối
diễn tả hay " phiên dịch " (interpréter) cảm giác của tác giả.
Còn theo cổ nhạc miền
Nam thì một bản Tứ đại, Nam xuân hay vọng cổ của ông Chín Kỳ đàn, nếu được
" thu băng " rồi đem ra phân tách kỹ từng nốt đàn và từng lúc im,
thì thấy nó sẽ khác với bản Tứ đại, Nam xuân hay vọng cổ của một nhạc sĩ khác
đàn (cùng một thứ đàn). Và ngay cùng một người đàn, nếu thu băng rồi phân
tích kỹ lại từng nốt đàn thì bản Tứ đại, Nam xuân hay vọng cổ của ông Chín Kỳ
đàn ngày hôm nay, có khác với bản Tứ đại, Nam xuân hay vọng cổ mà cũng chính
ông Chín Kỳ này đàn ngày hôm trước, hoặc tuần lễ trước, hay ngày hôm sau,
hoặc tuần lễ sau, bởi vì theo quan niệm của cổ nhạc miền Nam thì người nhạc
sĩ khi đàn là một " Instant Composer " sáng tác ngay tại chỗ một
bản đàn theo điệu nào đó, trong khung hay theo mẫu nào đó, để diễn tả tâm hồn
hiện tại của mình, tuỳ ý, tuỳ hứng, tuỳ lúc mà tư tưởng và cảm giác của mình
thì thay đổi hằng ngày nên bản nhạc đánh ra nghe có khác, mặc dù chung chung
biết nó theo điệu gì, mẫu nào. Có lẽ nhạc cổ điển Tàu cũng theo cùng một
nguyên tắc cho nên mới có cái tích " Bá Nha, Tử Kỳ ", người này
đàn, người kia nghe được, thì " đọc trong ruột " của người ấy mà
biết được đang nghĩ đến cái gì.
IIỊ Khác biệt về các
điệu đàn (mode)
Nhạc Tây phương có
nhiều " Điệu " (mode) nhưng thông thường nhứt là hai điệu Mode
Majeur và Mode Mineur ; mỗi điệu có nhiều (12) gammes, mỗi gamme được quy
định bằng những âm luật chặt chẽ, rõ ràng và khoa học ; cũng như việc chuyển
từ điệu này sang điệu kia cũng được quy định bằng những âm luật chặt chẽ, rõ
ràng, và khoa học mà không phải sửa đổi sự căng thẳng (tension) của dây đàn.
Còn cổ nhạc miền Nam
thì có " ba (3) điệu ", mỗi điệu có một tính chất riêng biệt và một
số bài căn bản :
1. " Điệu Bắc
" thì nghe vui tai, có vẻ liến xáo, đàn nhanh, nhịp lẹ, ngân ít.
2. " Điệu Nam
" thì đàn thong thả hơn, ngân vừa, nhịp khi chặt khi thưa, và phải gây
ra một cảm tưởng trầm ngâm, bình thản, nghiêm trang ;
3. " Điệu oán
" thì đàn thong thả hơn nữa, ngân nhiều, nhịp thưa, và phải gây ra một
cảm tưởng buồn rầu, oán hận, thở than.
Thường thường khi
chuyển từ " Điệu Bắc " qua " Điệu Nam " hay " Điệu
Oán " thì nhạc sĩ phải vặn cái trục của cây đàn (kìm, cò hay sến) hoặc
" nới con nhạn " của đàn tranh để sửa sự căng thẳng (tension) của
dây đàn (cho tiếng " xuống " lối demi-ton).
Hồi xưa khi học đàn cổ
nhạc miền Nam thì " Thầy đàn " thông thường bắt đầu dạy " Sáu
(6) Bài Bắc " là những bài : Bình bán, Phú lục, Tây thi, Cổ bản, Lưu
thủy, Hành vân. Mục đích là để cho " quen ngón ", đánh nốt nào bấm
cho đúng chỗ, đàn mau, không ngân nhiều, nhịp cho đúng nhịp. (còn có một số
" Bài điệu Bắc " nữa, rất hay, là những bài : Kim tiền, Khổng Minh
tọa lầu, Xàng xê, Tây thi quảng ...)
Học cho thật thuần Sáu
Bài Bắc xong thì " Thầy " cho " qua Nam " hay là "
qua Oán ". Nếu " qua Nam " thì học " ba (3) Bài Nam
" là những bài : Đảo ngũ cung, Nam Xuân và Nam Ai (thường đàn Nam Xuân
rồi qua Nam Ai). (Hình như có bài Nam Bình nữa mà ít ai biết và ít nói đến).
Nếu " qua Oán
" thì họa " Ba (3) Bài Oán " là những bài : Tứ đại oán (khác
với Tứ đại cảnh), Văn thiên tường, và Trường tương tự Còn có một bài Oán cổ
điển rất hay nữa là bài " Bình sa lạc nhạn " (nghe tiếng đàn, con
chim nhạn đang bay phải rớt té xuống bãi cát).
Vọng cổ được sắp theo
điệu oán Oán, nhưng không được kể như " classique ". Học đàn cổ
nhạc vì không có lối viết nhạc, nên phải nhớ bằng tai nghe (lúc ấy lại chưa
có máy thu băng) thuộc lòng, mà " thầy " dạy không có phương pháp
lại mỗi lúc đánh cùng một bản nhạc thì có hơi khác nhau (vì lý do nói ở đoạn
trên) nên phải nhiều cố gắng công phu lắm.
Tôi còn nhớ lúc nhỏ
hay chế diễu việc học đàn bằng câu hát : " Liêu Tồn Liêu Xáng U, cú trên
đầu ba bữa còn u " (vì ở VN trẻ con học cái gì cũng bị đòn).
IV. Khác biệt về lối
kiến trúc các cơ cấu (structure) của bản nhạc
Cũng như một bản nhạc
Tây phương, một bản cổ nhạc miền Nam cũng được chia ra làm nhiều đoạn hay
nhiều lớp (Tứ đại có lớp Xự, và lớp Xang) mỗi lớp có một số câu, mỗi câu có
một số nhịp (mesure).
Và từ đây là bắt đầu
có một sự khác biệt căn bản giữa hai âm nhạc :
Trong một bản nhạc Tây
phương mỗi nhịp (mesure) được chia ra làm nhiều " Thì " (temps) như
2/4, 4/4 hay C, hoặc 3/8, 6/8, 9/8 ... để rồi, tuỳ theo cái " thì "
đó mà mỗi nhịp bắt buộc phải có và chỉ có bao nhiêu nốt loại nào (tròn,
trắng, đen, một nóc, hai nóc ...) cùng với bao nhiêu ngừng im (pause,
silence).
Còn trong cổ nhạc miền
Nam thì có nhịp (mesure) chớ không có " thì " (temps), cho nên nhạc
sĩ đã là " Instant Composer " thì tuỳ ý, tuỳ hứng, tùy " yên
sĩ phi lý thuần " (inspiration) mà đánh bao nhiêu nốt trong một nhịp,
nghỉ bao nhiêu lần bao nhiêu lâu cũng được, miễn là, " canh nhịp "
cho đúng, để mà ở những chỗ có nhịp chính của bản đàn thì đánh cho đúng cái
nốt bắt buộc ở đó, (gọi là " xuống nhịp " cho đúng) ; bởi lẽ mỗi
bản nhạc là một cái khung cái mẫu theo một số điệu nào đó thì luôn luôn có
một số nhịp chính, ở đó bắt buộc phải đánh nốt nào đó.
Thí dụ : trong bản
nhạc vọng cổ, ở câu 1, thì nhịp đầu là " Hò ", nhịp thứ tư là
" Hò ", nhịp thứ 8 là " Xang ", nhịp thứ 12 là "
Cống ", thì nhạc sĩ chỉ cần canh nhịp cho đúng để đến nhịp 1 thì đánh
Hò, gọi là " xuống Hò ", nhịp 4 thì " xuống Hò ", nhịp 8
thì " xuống Xang ", và nhịp 12 thì " xuống Cống ", còn ở
những chỗ khác thì tha hồ, tuỳ ý, tuỳ hứng miễn là canh nhịp sao cho đúng để
" xuống nhịp " cho đúng.
V. Khác biệt trong lối
" hành sử " (exécuter) bản nhạc
Một nhạc sĩ trình diễn
nhạc Tây phương thì bắt đầu là vào ngay bản nhạc (có trước mắt hay thuộc
lòng) mà mình phải chơi.
Còn một nhạc sĩ trình
diễn cổ nhạc miền Nam thì bắt đầu bằng một hồi " Rao ". Rao nghĩa
là đàn theo một điệu nào đó (điệu Bắc, điệu Nam, hay điệu Oán) mà không phải
theo khung mẫu của bản nào hết, nên hoàn toàn tuỳ ý, tuỳ hứng. Tức nhiên là
lối " Rao Bắc " (đàn nhanh, vui nhộn, liến xắc) có lối " Rao
Nam " (đàn ung dung, trầm ngâm, bình thản) và lối " Rao Oán "
(đàn chậm, ngân nhiều, cho ra những tiếng buồn rầu, oán hận). " Rao lên
" thì người nghe nhạc biết rằng nhạc sĩ sẽ đàn điệu gì (Bắc, Nam hay
Oán).
Một tác dụng khác của
" Rao ", khi có nhiều người đàn, là để " so dây ". Đàn
tây phương lấy nốt La (A) làm căn bản, có định nghĩa khoa học rõ ràng là
tiếng phát ra của một sợi dây căng thẳng được rung với một tần số (fréquence)
438 rung động trong một giây đồng hồ (438 vibrations par seconde) (hồi trước
là 435) ; có dụng cụ (diapason) để so dây và lên giây các thứ đàn cho đúng.
Còn đàn cổ nhạc miền
Nam thì lấy nốt Hò làm căn bản, nhưng không có định nghĩa khoa học rõ rệt nốt
Hò là gì, có bao nhiêu rung động trong một giây đồng hồ, và không có dụng cụ
để đo, và so dây các thứ đàn, mà chỉ lấy tai nghẹ Mà tai người này với người
kia khác nhau nên lúc rao là thời gian để các nhạc sĩ sửa dây đàn của mình
cho " ăn " với nhau, hoặc " ăn " với giọng của ca sĩ, nếu
có cạ
Tác dụng thứ ba của
Rao là để biểu diễn. Vì đàn một điệu mà không bị ràng buộc bởi cái khung mẫu
của bản nào hết, thì nhạc sĩ có thể tha hồ cho " ra những ngón đàn
" đặc biệt của mình để tỏ ra là mình có khả năng đàn mau (" sầm sập
như trời đổ mưa "), (" đàn khoan thai như gió thoảng ngoài "),
đàn riếu ron (" như tiếng hạc bay qua ") hoặc đàn lâm ly ("
như nước suối mới sa nửa vời "). Người sành nhạc, chỉ nghe rao thôi,
cũng có thể đánh giá và sắp hạng nhạc sĩ (ưu hay bình, thứ) được. Cho nên
nhạc sĩ lúc rao thích " trỗ tài " và " biểu diễn ".
Rao xong thì vào bài,
tức là bắt đầu bản nhạc. Thường thường để đánh dấu bắt đầu vào bản nhạc, nhất
là khi có nhiều người cùng hoà tấu, thì người nhạc sĩ " cầm canh "
hay là " giữ nhịp ", gõ vào nhịp cụ nghe một tiếng " cóc
", tức là bắt đầu, thì mọi người đàn. Trong suốt thời gian đàn, thỉnh
thoảng nghe nhịp " cóc ". " cóc ". " cóc ", mau
hay khoan tuỳ theo điệu (điệu Bắc thì mau, điệu Nam thì khoan thai hơn, điệu
Oán thì chậm hơn nữa). Không phải nhịp nào cũng gõ, mà thường thường là nhịp
để chấm câu (như nhịp thứ 16 là để chấm câu trong bản vọng cổ) hoặc để đánh
dấu một vài nhịp chính trong câu (như nhịp thứ 12 trong câu vọng cổ).
Có khi, nhất là trong
các bản đàn điệu Nam hay điệu Oán xưa ; thì có lối " nhịp song loan
" như để xuống dòng trong một bản văn viết ; thì người ta nghe như sau :
tiếng đang đàn, nghe nhịp một cái " cóc " thì im, đếm thầm một,
hai, ba, nghe nhịp một cái " cóc " nữa, thì đàn lại, hoặc như sau :
tiếng đang đàn, thì im và nghe gõ nhịp " cóc " - " cóc ",
" cóc " - " cóc " thì đàn lại.
IV. Vọng cổ
Đàn và ca vọng cổ là
điệu phổ thông nhất và được thưởng thức nhất ở miền Nam sau này cho đến nổi
mà đối với một số người Bắc mới vào Nam và có một số người Nam trong thế hệ
trẻ, cổ nhạc miền Nam là vọng cổ và chỉ có vọng cổ. Kỳ thực thì cổ nhạc miền
Nam có nhiều bài cùng điệu vọng cổ (điệu oán) mà hay hơn vọng cổ rất nhiều
như các bài Tứ đại, Văn thiên Tường, hay là Trường tương tư, nhưng các bài ấy
vì khó đàn khó ca nên sau này bị lãng quên mà chỉ còn có vọng cổ được tồn tại
phổ thông vì dễ đàn và dễ cạ
1. Lịch sử :
Một số người Nam cho
rằng vọng cổ phát xuất từ người Chàm ở miền Nam Trung phần (nhớ tiếc thuở xa
xưa). Nhưng thuyết ấy không có chứng minh. Dù sao, đến cuối thập niên 1920,
hồi thời " máy hát quay tay hiệu con chó có cái loa " (La voix de
son maitre), thời dĩa hát hiệu " con gà " của hãng " Pathé
", hồi đời " Thầy Năm Tú ở tại Mỹ Tho ", đời mà khi diễn xong
một tuồng hát, thì toàn ban ra trước sân khấu hát bài " Ma-Đờ-Long
" (Madelon) để từ giã, thì trong Nam đã có bản nhạc " vọng cổ hoài
lang ", 20 câu, mỗi câu có 4 nhịp ; đến đầu thập niên 30, lối năm 1935,
36, thì có nhóm nhạc sĩ ở Bạc Liêu đàn bản vọng cổ này mà kéo dài ra mỗi câu
có lẽ 16 nhịp, nên lúc ấy trong Nam gọi là " vọng cổ Bạc Liêu "
(hay là vọng cổ nhịp 16 ").
Kể từ đó và suốt hết
thập niên 40 là " thời kỳ vàng son " của vọng cổ với trọn 20 câu,
mỗi câu có 16 nhịp, với các nghệ sĩ lừng danh trong cả Nam kỳ như các nhạc sĩ
Sáu Tửng (đàn kìm), Chín Kỳ (đàn tranh), Hai Phát (đàn cò), các nam ca sĩ Năm
Châu và Bảy Nhiêu, các nữ ca sĩ Cô Hai Đá, cô Ba Bến Tre, cô Tư Sạng, và nhất
là cô Năm Phỉ (trong tuồng cải lương " Xử Án Bàng Quý Phi ").
Các nhạc sĩ và ca sĩ
trên còn đàn và ca được những bài Oán khác như Tứ Đại, Văn Thiên Tường, và
trường Tương Tư).
Đến những thập niên
1950, 1960, tân nhạc VN theo lối nhạc Tây phương tràn ngập vào miền Nam và cổ
nhạc miền Nam, nhất là những bản nhạc khó đàn và khó ca, bị lu mờ dần rồi bị
lãng quên hẳn, chỉ còn có vọng cổ, rút ngắn lại còn có sáu (6) câu đầu, với
nam ca sĩ " ăn khách " nhất là ông Út Trà Ôn, và nữ ca sĩ " ăn
khách " nhất là cô Thanh Ngạ
2. Nghe đàn và ca sáu
(6) câu vọng cổ.
Khởi đầu cuộc trình
diễn thì các nhạc sĩ " Rao " (rao điệu Oán : xem ở đoạn trước). Rao
một lúc thì ca sĩ bắt đầu " nói lối " trong lúc nhạc sĩ vẫn rao ;
khi nói lối gần xong thì nhạc sĩ ngừng rao, chờ cho ca sĩ xuống giọng để vô
nhịp Hò đầu (của câu 1) thì nhạc sĩ " bắt " nốt Hò đó để vào bản
nhạc và tiếp tục đàn luôn. (Thường thường nếu ca sĩ xuống giọng để " vào
nhịp Hò " ấy mà nghe êm tai, mùi mẫn lại ăn khớp với tiếng đàn "
bắt " nốt Hò đó thì khán giả vỗ tay rầm rầm).
Ca đến hết câu 1 thì
" xuống nhịp Cống ", cho nên bài ca vọng cổ nào chữ cuối cùng của
câu 1 cũng là một chữ có dấu sắc, hoặc có khi dấu hỏi hay dấu ngã, mới "
ăn " với nốt " Côôống)
Cuối câu 2 thì "
xuống nhịp Xang ", cho nên bài ca vọng cổ nào chữ cuối cùng của câu 2
cũng là một chữ không dấu mới " ăn " với nốt Xàãang. (miễn cưỡng
lắm mới dùng chữ có dấu huyền thì phải đọc lờ đờ như là không dấu).
Cuối câu 3 và cuối câu
4 đều " xuống nhịp Hò " thì bài ca thường thường cuối câu 3 và cuối
câu 4 là một chữ có dấu huyền mới " ăn " với nốt Hò (miễn cưỡng lắm
mới dùng một chữ không dấu).
Cuối câu 5 thì "
xuống nhịp Xề " nên trong bài ca chữ cuối của câu 5 nhất định phải là
một chữ có dấu huyền, mà đọc phải gằng giọng và kéo dài để cho " ăn
" với nốt " Xềêê ".
Cuối câu 6 thì xuống
nhịp Hò (như 3 và 4) mà phải đọc nhẹ để chấm dứt bài ca cho êm tai.
Hồi xưa nếu còn tiếp
tục ca nữa thì đặc biệt đến câu 9, xuống nhịp " Xự ", thì trong bài
ca chữ cuối cùng của câu 9 phải là một chữ có dấu nặng mới " ăn "
với nốt " Xưựư ".
Trong suốt thời gian
đàn và ca thì có một nhạc sĩ vừa đàn vừa " cầm canh " nghĩa là giữ
nhịp cụ để " chấm nhịp " thì phải gõ nhịp nghe một tiếng " cóc
" ở nhịp thứ 12 và nhịp thứ 16 của mỗi câu (trừ câu 1 thường thường chỉ
có 12 nhịp, vì cho rằng " Rao " đã mất hết 4 nhịp, nên phải gõ nhịp
ở nhịp 8 và 12).
Đến câu 6, ở nhịp thứ
12 thì phải gõ vào nhịp cụ hai lần (nghe cóc cóc) để báo hiệu rằng còn 4 nhịp
nữa hết câu thì sẽ stop, ngưng đàn và cạ Thì nhạc sĩ bắt đầu đàn lơi lơi và
chậm lại dần (theo nhạc Tây phương là Rall hay Rallentando) và ca cũng hơi
chậm chậm lại cho đến cuối câu nghe nhịp một cái " cóc " nữa là
ngưng đàn và cạ
Hồi xưa khi còn đàn và
ca vọng cổ đủ cả 20 câu, thì đến đây không nghe nhịp hai cái cóc cóc thì nhạc
sĩ và ca sĩ không đàn và ca chậm lại và hết câu 6 thì đi luôn qua câu 7.
Sau này còn có cái lối
không đàn và ca luôn hết sáu câu, mà đến hết câu 3 thì :
- Hoặc ngừng rồi rao,
nói lối, rồi xuống giọng để trở vô nhịp Hò đầu của câu 4, rồi đàn và ca luôn
đến hết câu 6 ;
- Hoặc ngừng rồi rao,
ca đệm vài câu của bản " Xuân Tình " hay bản " Chuồn Chuồn
" rồi nói lối và xuống giọng để vô nhịp Hò đầu của câu 4 rồi đàn và ca
luôn đến hết câu 6.
Trên đây tôi đã cố
gắng trình bày vài nguyên tắc căn bản của cổ nhạc miền Nam, khác biệt với
nhạc Tây phương để hiểu thêm phần nào và thưởng thức hơn nhạc cổ điển của
chúng tạ Và tôi nghĩ rằng thế hệ già này của Việt kiều di cư, tuy không còn
được thưởng thức tiếng đàn và lời ca của những bài cổ nhạc miền Nam độc đáo
nữa như các bản Tây thi, Xàng xê, Nam xuân, Nam ai, hoặc Tứ đại, Văn thiên
Tường, hay Trường Tương Tư, nhưng vẫn còn thấy xúc động khi được nghe đàn và
ca sáu câu vọng cổ ; chứ đến thế hệ tương lai sau này của Việt kiều di cư,
thì chắc chắn không biết tới tên của những bản cổ nhạc ấy nữa, và không biết
sẽ còn xúc động khi nghe đàn và ca sáu câu vọng cổ hay không, hay là sẽ dửng
dừng dưng như nghe nhạc A-rab hay nhạc Ấn độ, một sự dửng dừng dưng tò mò của
người ngoại quốc ?
|
|
Nơi ghi lại những kỷ niệm liên quan đến Trung Học Đất-Đỏ Phước-Tuy, văn học nghệ thuật và kỹ thuật tân tiến. Bài vở, tài liệu, hình ảnh và góp ý, xin email đến truongdatdo@gmail.com
Thứ Năm, 4 tháng 1, 2018
Thưởng thức cổ nhạc Miền Nam và vọng cổ
Thứ Tư, 20 tháng 12, 2017
Cần phân biệt X-RAYS, CT SCAN, MRI, PET SCAN , ULTRA
Cần phân biệt
X-RAYS, CT SCAN, MRI, PET SCAN , ULTRA SOUND
Các phương pháp chụp hình để chẩn
bệnh
BS. Hồ Ngọc Minh
LTS: Bác Sĩ Hồ Ngọc Minh
được biết trong cộng đồng người Việt nhiều năm qua với chuyên khoa về hiếm
muộn, vô sinh, và lựa chọn trai gái theo ý muốn. Ông đã từng làm nghiên cứu về
bệnh hiếm muộn, và các bệnh ung thư của phụ nữ tại National Cancer Institute trực
thuộc National Institutes of Health. Bác Sĩ Minh là Board Certified về
Obstertrics, Gynecology và Reproductive Endocrinology Infertility. Phòng mạch
tọa lạc trong khuôn viên bệnh viện Fountain Valley, tại 11180 Warner Ave.,
Suite 465, Fountain Valley, CA 92708. Số phone liên lạc: (714) 429-5848,
trang nhà:www.bacsihongocminh.com
1.
X-rays (X-quang ) là gì?
Để hiểu X-quang là gì,
trước hết hãy tìm hiểu khái niệm về “sóng điện từ trường” (electromagnetic
wave, electromagnetic radiation).
Chung quanh chúng ta
luôn luôn hiện hữu một không gian năng lượng dưới dạng điện từ trường, trong đó
ánh sánh mặt trời, hay ánh sáng mà chúng ta thấy được cũng chỉ là một dạng sóng
điện từ trường. Có nhiều loại sóng từ trường, từ yếu đến mạnh theo thứ tự, gồm
có: sóng radio, sóng microwaves, sóng hồng ngoại (infared, IR, dùng trong các
remote controls), ánh sáng thường, tia cực tím còn gọi là tia tử ngoại
(ultraviolet light, UV), tia X-quang, và cuối cùng là gamma-rays. Như thế chỉ
có 3 loại sóng mạnh hơn là ánh sáng thường. Sóng càng mạnh, độ “xuyên thủng” qua tế
bào càng nhiều. Ba tia X-rays, UV, và Gamma đều được sử dụng trong y học để
truy tầm hay chữa bệnh. Trong
khi đó, ánh sáng thường trở xuống, khi đụng vật cản đa phần sẽ bị phản chiếu và
ít ảnh hưởng đến cấu trúc hay làm hư hại vật thể bên trong. Mở ngoặc một tí cho
vui, tôi nói “đa phần” ở đây vì sóng có thể tồn tại dưới dạng sóng (wave), năng
lượng (energy), và vật chất (matter), vì thế năng lượng có khi một phần bị hấp
thụ mà không phản chiếu ra. Có thể hiểu, cơ thể chúng ta, có lúc hiện hữu chỉ
là một khối lượng sóng và năng lượng trong không gian điện từ trường!.
X-rays được khám phá
năm 1895 bởi một giáo sư vật lý người Đức, Wilhelm Conrad Röentgen. Một công dụng thường dùng của X-rays là để
“chụp hình quang tuyến”, tuy nhiên X-rays
còn dùng để trị ung thư và để dò tìm các thiên thể trong ngành thiên văn
(cosmos). X-rays còn được dùng để dò tìm hàng lậu, súng ống ...
2.
CT scan là gì?
CT
scan còn gọi là CAT scan,
viết tắt của hai chữ “computed tomography”, được phát minh năm 1967 bởi một kỹ
sư người Anh tên là Godfrey Hounsfield. CT cho ta thấy hình chụp của cơ thể theo dạng
mặt cắt, một khối 3 chiều, thể hiện trên những mặt phẳng hai chiều.Mỗi một hình ảnh là tập hợp bởi nhiều tia
X-rays, bắn đi từ nhiều hướng khác nhau vòng quanh cơ thể. Khi chụp hình bằng
X-ray thường, tia sáng bắn đi một chiều nên hình ảnh chồng lên nhau. Thí dụ
chụp hình phổi, ta thấy cả tim phổi xương sườn chồng lên nhau làm cho khó thấy
rõ chỗ bị bệnh. CT scan dùng computer để tổng hợp hình X-rays từ nhiều góc độ
khác nhau, để có thể để tạo ra hình chụp rõ ràng, giống như cơ thể được cắt
ngang từng lát mỏng như những lát chanh trong dĩa bò tái chanh!
3.
MRI là gì?
Một hạn chế của X-rays
là nó xuyên qua cơ thể và mang theo phóng xạ (radiation) vì thế ngày nay MRI có
nhiều lợi thế hơn. MRI viết tắt của ba chữ, Magnetic Resonance Imaging. MRI
được sáng chế bởi Paul C. Lauterbur vào năm 1971, nhưng kỹ thuật không được
hoàn thiện mãi cho đến những năm 1990’s. Nguyên tắc của MRI là tạo ra một từ trường
chung quanh phần cơ thể muốn chụp hình. Vì trong cơ thể chúng ta hầu hết là...
nước, mà phân tử nước có chứa nguyên tử Hygrogen mang điện cực dương, còn gọi
là proton. Khi bị kích động bởi từ trường, những hạt proton như bị “sắp hàng
lại” và rung lên, phát ra sóng radio. Máy computer sẽ ghi nhận sóng radio nầy
thành hình ảnh.
Như vậy, chung chung,
MRI an toàn, và kỹ thuật càng ngày càng tiến bộ, độ chính xác nhiều hơn là CT.
4.
PET scan là gì?
PET scan là chữ viết
tắt của Positron Emission Tomography. PET scan là một thử nghiệm dùng chất
phóng xạ để truy tầm những dấu hiệu bất bình thường trong cơ thể, hầu hết
là truy tầm bệnh ung thư hay ung thư di căn. Tuỳ theo trường hợp, bệnh nhân sẽ được tiêm, uống, hay hít thở hơi
có chất phóng xạ, gọi là radiotracer. Nguyên tắc là, các tế bào bất thường, như
ung thư chẳng hạn, thường tụ tập thành khối u, và sử dụng nhiều máu, nhiều
oxigen, ăn nhiều đường, tiêu hoá và sanh sản nhanh hơn tế bào thường. Như thể
nhờ vào chất phóng xạ, những chỗ bất thường nầy sẽ hiện lên hình bất thường ở
những tụ điểm. PET scan thường kết hợp với
CT hay MRI, vì hai thử nghiệm trên chỉ phát hiện hình ảnh, thí dụ khối u chẳng
hạn, trong khi đó PET sẽ cho biết khối u đó là ung thư hay
không.
5.
Siêu âm, ultrasound là gì?
Ultrasound, còn gọi là
sonogram, là thử nghiệm dùng sóng âm thanh, siêu âm để tạo ra hình ảnh. Tương
tự như sóng radar mà các loài dơi dùng để định hướng, hay ứng dụng dò tìm tàu
ngầm, tìm máy bay cho trạm không lưu, hay tìm... cá cho dân đi câu! Thiết bị phát âm thanh sẽ bắn ra sóng âm
thanh, khi đụng vật thể muốn dò tìm sẽ dội lại tạo ra hình ảnh. Trong nghề cấy thai nhân tạo của tôi, máy siêu âm là con mắt
thứ ba của tôi mỗi ngày. Nhiều bệnh nhân hỏi tôi có an toàn không. Xin trả lời
là rất an toàn, vì nó chỉ là sóng âm thanh, không có phóng xạ gì cả. Chỉ là âm
thanh mà chỉ có loài dơi hay những chú chó có thể nghe được mà thôi.
6.
Mức độ an toàn của các thử nghiệm?
Như thế, MRI
và sonogram có lẽ an toàn nhất vì chẳng dính dáng gì tới
phóng xạ, radiation cả. Millisievert (mSv) là đơn vị để đo độ phóng xạ. Mỗi
năm, trung bình mỗi người chúng ta chịu độ phóng xa là 3 mSv từ môi trường xung
quanh. Trong một chuyến bay 5 tiếng từ Los Angeles qua New York, mỗi hành khách
sẽ bị nhiễm phóng xa khoảng 0.03 mSv. Trung bình chụp hình X-rays,
tuỳ theo bộ phận của cơ thể, độ nhiễm phóng xạ từ 0.001 mSv cho đến 1.5 mSv,
thí dụ chụp hình ngực mammogram là 0.4 mSv và chụp hình phổi là 0.1
mSv, độ nhiễm ít hơn là một ngày phơi nắng ngoài biển! Trong khi đó,
CT scan, độ nhiễm phóng xạ từ 2 dến 20 mSv. Còn, mỗi PET scan, sẽ gây ra phóng
xạ khoảng 25 mSv.
So ra thì độ nhiễm phóng
xạ của các phương pháp chụp hình cũng không đến nỗi nào, vì lâu lâu mới chụp
một lần, và nếu cần là chuyện phải làm mà thôi. Nhờ vào những phát minh này mà
y khoa có thể dò tìm và chữa trị bệnh mau chóng.
|
Rủi
Ro Nhiễm Phóng Xạ Khi Làm CT Scan
Chúng
ta nên thận trọng khi quyết định đi làm CT scan vì rủi ro bị nhiễm phóng xạ
hết sức nguy hiểm.
BỆNH
NHÂN BỊ TIA PHÓNG XẠ GÂY HẠI trong một số khám nghiệm y khoa là điều rõ ràng.
Tuy nhiên, để bệnh nhân tiếp xúc với tia phóng xạ bao nhiêu thì mới gọi là
nguy hiểm?
Các
cuộc nghiên cứu mới đây đưa ra lời báo động cho rằng thủ tục làm CT scan được dùng ngày càng nhiều lúc gần đây, đưa đến
nhiều nguy hiểm cho bệnh nhân. CT
scan là viết tắt của chữ “computed tomography” nghĩa là kỹ thuật chụp hình
các bộ phận bên trong cơ thể con người. Đôi khi còn gọi là “imaging”
hay nội soi. Bác sĩ thường dùng phương pháp này để chẩn đoán bệnh.
CT scan được sử dụng để tìm đủ mọi loại bệnh từ nơi nào nhiễm trùng, té ngã
vỡ sọ, hay tìm bệnh ung thư.
Bác
sĩ Rebecca Smith-Bindman, ở bệnh viện UC San Francisco, và ê kíp chuyên viên
của bà vừa mới đưa ra một phúc trình nghiên cứu cho biết họ tỏ ý lo ngại vì
phương pháp CT scan được dùng khá nhiều lúc gần đây, tăng gấp ba lần kể từ
năm 1996 cho đến nay. Bản phúc trình nghiên cứu nói rằng kỹ thuật
CT scan phóng ra nhiều chất phóng xạ (radiation) hơn là phương pháp chụp bằng
quang tuyến X thông thường. Đặc biệt đối với trẻ em, rủi ro nhiễm
phóng xạ còn cao hơn gấp bội phần. Một nhóm nghiên cứu quốc tế công bố
bản báo cáo cho thấy trẻ em đang mạnh khoẻ, lỡ bị té ngã, đem các em
đi làm CT scan, các em có nhiều rủi ro sẽ bị ung thư so với trẻ em từ chối
không làm CT scan. Cuộc nghiên cứu này kéo dài 23 năm theo dõi. Những em
làm CT scan có nhiều rủi ro bị ung thư não gấp ba lần, và ung thư máu gấp bốn
lần.
Các chuyên
gia không đồng ý với nhau trong việc giải thích kết quả của cuộc nghiên cứu
khiến cho nhiều bệnh nhân đang lo âu. Tổ chức Radiology Society of North
America vẫn cả quyết rằng rủi ro gây ra bệnh ung thư vì làm CT scan rất nhỏ
so với những ích lợi mà kỹ thuật này giúp bác sĩ chẩn đoán
bệnh. Ông Mark Pearce, một trong những tác giả nghiên cứu về rủi
ro xảy ra cho trẻ em, thuộc trường đại học Newcastle University nói rằng;
“Mặc dầu rủi ro có thể là gấp ba lần, nhưng đó là gấp ba lần của một con số
rất nhỏ.”. Nhiều chuyên viên về quang tuyến, trong đó có cả bác sĩ Smith-Bindman,
biện minh cho lập trường của mình, và họ nói rằng việc dùng kỹ thuật CT scan
đã bị lạm dụng vì dễ sử dụng. Thậm chí, bệnh nhân đòi yêu cầu phải
cho đi làm CT scan, và bác sĩ không ngần ngại cho đi làm CT scan chỉ vì sợ
rằng mình có thể đã bỏ sót, chưa làm đầy đủ mọi chẩn đoán.
Dầu
sao đi nữa, kết quả nghiên cứu cũng khiến cho các bác sĩ phải suy nghĩ lại
trước khi quyết định gửi người bệnh đi làm CT scan. Bác sĩ
Smith-Bindman đề nghị: “Chúng ta nên suy nghĩ lại và quyết định xem chúng ta
có nên làm việc nội soi cho bệnh nhân hay không, và việc nội soi đó có
được chứng minh là cần thiết cho bệnh nhân hay không.”
Lượng Phóng Xạ cho mỗi lần làm CT scan phần ngực gây nguy
hại tương đương với:
a.) 1,400 lần chụp hình răng bằng quang tuyến
X,
b.) 240 lần đi máy bay kéo dài 5 tiếng đồng hồ,
c.) 70,000 đi qua máy dò xét ở phi trường,
d.) 19 năm hút thuốc lá, mỗi ngày hút một gói 20
điếu.
Lấy
đơn vị đo phóng xạ mSv làm chuẩn: Mỗi lần chụp quang tuyến X phần ngực chỉ bị
0.1 mSv. Dùng CT scan sẽ bị 7 mSv phóng xạ
Bài
tường trình của Alice Park trên báo TIME
Nguyễn
Minh Tâm dịch
|
Chủ Nhật, 10 tháng 12, 2017
Vạn thế sư biểu
Trước khi từ giã Đất đỏ, thầy Tinh gặp lại các em, ghi lại cảm xúc tình thầy trò.
Mảnh giấy vô tri vô giác nhưng được các em trân trọng, gìn giữ hơn 40 năm.
Đúng là vạn thế sư biểu 萬世師表
Mảnh giấy vô tri vô giác nhưng được các em trân trọng, gìn giữ hơn 40 năm.
Đúng là vạn thế sư biểu 萬世師表
Thứ Sáu, 8 tháng 12, 2017
Bài thơ trong truyện Chị Xuyến
Ban biên tập nhận được lời yêu cầu của cựu sinh viên Việt Hán Đại Học Sư Phạm Sài gòn đăng bài thơ trong truyện Chị Xuyến .
Em vẫn hay buồn đứng lặng im
Bài thơ đầu tiên tôi làm vào năm mười bốn tuổi. Trong
một sớm một chiều tôi trở thành thi sĩ vì bài thơ đầu tiên ấy được vị giáo sư dạy việt văn cho điểm cao nhất lớp. Suốt thời gian từ tuổi mười bốn đến tuổi hai mươi, tôi đã làm trên dưới hai trăm bài thơ, hầu hết là thơ thất tình, mặc dù
ngoài đời tôi không bị tình yêu ngược đãi cho lắm. Trong số hai trăm bài thơ đặc sệt chất thơ tiền chiến của tôi thời đó, tôi chỉ nhớ một bài. Bài thơ nầy tôi nhớ từng chữ, từng câu, và mỗi lần có dịp đọc lại là mỗi lần lòng tôi xao xuyến. Bài thơ nói về một người đàn bà, một người đàn bà từng chăm sóc tôi như một người chị chăm sóc một người em
trai.
Tôi không nhớ ai đã giới thiệu tôi đến ở trọ căn nhà đó. Chỉ nhớ tôi dọn đến ở đó sau khi tôi nhất quyết không
chịu tiếp tục ở chung
phòng với anh Quý, anh con trai của bà thím tôi. Anh nầy đang học ngành kiến trúc năm thứ hai.
Anh có tật cứ mỗi lần về phòng là mở nhạc cổ điển tây phương thật lớn nghe
muốn vỡ cả màng nhĩ. Tôi thì mới ghi
danh học môn sinh lý hóa ở Ðại Học Khoa Học. Nhìn
mấy chồng bài
in ronéo dầy cộm vừa mới mua, tôi phát ớn. Tôi không biết anh con trai của bà thím tôi, anh học lúc nào, chỉ biết mỗi ngày từ sáu giờ chiều đến chín
giờ tối, anh
chỉ nằm hoặc đi lui đi tới trong
phòng nghe nhạc. Hết Beethoven đến Mozart,
hết Mozart đến
Chopin. Tôi có cảm tưởng anh Quý muốn chứng tỏ với tôi,
anh là người biết nghe nhạc, anh đã đến trình độ nghe được nhạc không lời. Mỗi tối tôi phải nằm đọc báo, chờ cho anh Quý tắt nhạc lên giường ngủ, tôi mới ngồi vào bàn học. Nhưng chỉ học được chừng một tiếng là tôi buồn ngủ. Sau hai tháng, thấy mình chạy theo
không kịp bài vở, tôi bực bội than
phiền với bà cụ nấu cơm cho hai người ăn. Một buổi chiều tôi về sau anh Quý, anh chận tôi ngay ở cửa vào và nói với giọng rất kẻ cả:
– Duy có học thì học trong khi tôi đi vắng. Tôi
về nhà thì tôi phải nghe nhạc.
Tôi trả lời đúng những gì tôi nghĩ trong đầu:
– Em thì phải thật im lặng em mới học được.
– Gia đình Duy muốn Duy ở chung với tôi, chứ tôi đâu có muốn. Tôi nói lại tôi vẫn tiếp tục nghe nhạc. Còn
Duy ở hay đi thì tùy.
Lần đầu tiên trong đời, tôi lấy một quyết định mà
không hỏi ý kiến gia đình. Tôi nghĩ tôi đã lớn. Tôi dọn nhà một tuần sau đó mặc dù bà cụ nấu cơm khẩn khoản tôi ở lại vì tôi
đi, bà cụ mất một phần cơm tháng.
Ðến giờ nầy tôi vẫn không nhớ ai đã giới thiệu tôi đến ở trọ nhà chị Huệ. Nhà chị Huệ ở trên đường Cao Thắng, nằm khuất trong một cái hẻm cạn. Chị Huệ ở chung với chị Ðiềm. Chị Huệ đi làm, chị Ðiềm lo phần cơm nước. Chị Huệ là huấn luyện viên
thể thao. Người chị cao lớn, nét mặt hơi lai đầm. Chị Huệ ăn nói từ tốn nên
tôi có cảm tình ngay khi mới gặp. Chị Ðiềm người gầy gò, nước da ngăm đen, răng hô, mắt ốc nhồi, thêm cái giọng Trung
rất nặng của chị làm tôi
hơi thiếu thiện cảm. Nhưng tôi không còn chọn lựa nào
khác, tôi đang cần gấp một chỗ ở thật yên tĩnh để học. Tôi nói điều kiện ở trọ của tôi, giống y như khi tôi ở chỗ anh con
trai của bà thím tôi, nghĩa là hàng tháng tôi trả một số tiền nhất định bao gồm tiền ăn, ở và giặt quần áo. Chị Huệ đưa mắt nhìn chị Ðiềm, chị Ðiềm khẽ gật đầu. Bấy giờ chị Huệ vui vẻ nói với tôi:
– Hai chị nhận em đến ở trọ. Chừng nào em muốn dọn đến?
– Ngay chiều hôm
nay nếu được. Ðồ đạc của em chỉ có một cái vali nhỏ đựng quần áo, còn lại là
sách vở và một cây đèn bàn. Em chở bằng một chuyến xe
xích lô là xong.
Chị Huệ lại đưa mắt nhìn chị Ðiềm. Chị Ðiềm trả lời:
– Cậu dọn đến ngay
thì cũng được, chỉ hơi phiền là tôi chưa kịp chuẩn bị phần cơm tối cho cậu.
Tôi đáp nhanh:
– Em sẽ đi ăn mì, hai chị khỏi lo.
Chị Huệ nói:
– Em đến ở, hai chị coi em
như em trong nhà, hai chị ăn gì em ăn nấy và có
gì em không vừa ý thì em cứ nói.
Chị Ðiềm nói thêm:
– Nhà nầy không
quen không khí ồn ào. Vậy xin cậu để ý một chút vấn đề bạn bè đến chơi, không nên đông và không nên thường xuyên quá.
– Dạ em
không có bạn trai lẫn bạn gái.
Hiện giờ em chỉ lo học thôi.
Cả chị Ðiềm lẫn chị Huệ có vẻ bằng lòng câu trả lời của tôi.
Chị Huệ chỉ cho tôi thấy chiếc ngựa gõ màu
nâu nhạt sít sao cho một người nằm, được kê
ngay sau cái bàn ăn.
– Ðây sẽ là chỗ ngủ của em, bàn ăn cũng sẽ là bàn
học của em. Em
muốn dùng đèn trần hay đèn bàn của em để học cũng được. Cái giường ở phòng giữa là chỗ ngủ của chị. Phía
sau là nhà bếp, nhà cầu và nhà tắm. Chị Ðiềm ở trên gác. Nhà không có radio, không có máy
hát nên sẽ rất yên tĩnh cho
em học.
Chị Ðiềm nấu ăn theo lối người ở quê nên
món nào cũng mặn. Tôi lại không
quen ăn mặn nhưng chưa biết nói cách nào để chị Ðiềm cho
thêm đường hay bớt muối mà
không chạm tự ái của chị. Cuối cùng tôi nghĩ ra cách đang ăn tôi bỏ đũa đứng dậy đi pha một ly nước lạnh uống hai
ba hơi rồi trở lại bàn ăn ngồi ăn tiếp. Tôi uống nước giữa bữa ăn độ vài lần thì một hôm chị Huệ ghé tai
tôi hỏi nhỏ:
– Chị Ðiềm nêm nếm hơi mặn phải không Duy?
Tôi trả lời nước đôi:
– Cũng hơi mặn nhưng tại em
quen ăn lạt.
Quả nhiên về sau, các món ăn bớt mặn nhưng chị Ðiềm thì lại bớt ra nói chuyện với tôi những khi
chị Huệ không
có nhà.
Sau bốn tháng ở trọ, tôi biết thêm về thân thế của chị Ðiềm và chị Huệ. Chị Ðiềm là chị họ của chị Huệ, ba mươi tám tuổi, có chồng nhưng, theo lời chị Huệ, bị chồng thôi
vì không có con. Chị Huệ, ba mươi tuổi, cũng chưa chồng, nhưng chị có một người bạn trai là anh Phú. Anh Phú thỉnh thoảng ghé
nhà thăm chị Huệ. Mỗi lần anh Phú đến thăm, tôi thấy chị Huệ vừa vui mừng vừa lúng
túng như một đứa trẻ bất ngờ được quà.
Có lần anh Phú mời chị Huệ đi ăn kem,
chị Huệ cố lôi cho được tôi đi theo cùng. Tôi từ chối hai ba
lần vì tôi cố ý để hai anh chị có dịp riêng
tư với nhau,
nhưng chị Huệ, chị lại nói có tôi chị sẽ tự nhiên hơn với anh Phú. Tôi đóng vai
trò trái độn khá
thành công, ăn nhiều, cười nhiều, nói ít nhưng nói đúng lúc để phá tan
cái không khí bỗng nhiên
yên lặng giữa hai người. Theo lời chị Ðiềm, chị Huệ rất thương anh Phú nhưng anh Phú không chịu tiến tới, cứ cư xử với chị Huệ như là bạn. Chị Huệ rất khổ tâm nhưng không dám nói ra. Chị Ðiềm nói có
lần chị đã xa gần nhắc anh
Phú tiến tới. Sau lần nhắc đó, anh Phú biến mất gần một năm. Chị Huệ khóc sưng cả mắt. Rồi bỗng nhiên
anh Phú lù lù trở lại thăm chị Huệ vui vẻ như không hề có chuyện gì xảy ra. Chị Huệ mừng quá dặn chị Ðiềm đừng nhắc nhở gì với anh Phú nữa. Anh
Phú trở lại thăm chị Huệ sau khi tôi đến ở trọ được một tháng. Hình như anh Phú có vẻ thoải mái hơn với sự có mặt của một cậu con
trai trong nhà là tôi. Bằng chứng là từ khi có
tôi ở trọ, anh
ghé nhà thăm chị Huệ thường xuyên hơn. Phải công
tâm mà nói, chị Huệ có phần nào
không xứng với anh
Phú. Anh Phú cao lớn như người tây phương, rất đẹp trai.
Tôi không rõ anh Phú làm nghề gì, chỉ nghe chị Huệ nói anh ở trong
ngành thương mãi. Câu hỏi tôi dành cho riêng tôi là anh Phú nếu không yêu chị Huệ, không muốn tiến tới hôn
nhân, cũng không muốn lợi dụng tình cảm của chị Huệ, tại sao lại vẫn tiếp tục giữ liên hệ với một người mà anh thừa biết không
muốn coi anh đơn thuần là bạn. Tôi
tìm ra một lý do rất ngô
nghê nhưng tôi cứ tin đúng là anh Phú cao lớn quá, không có người đàn bà nào cân xứng về vóc
dáng để đi chung
với anh ngoài chị Huệ.
Sáu tháng trọ trôi
qua. Một chiều tôi đi lấy bài giảng về thì thấy trên bàn ăn đặt sẵn bốn cái
chén và bốn đôi đũa. Tôi ngạc nhiên vì biết chắc cái chén và đôi đũa thứ tư không phải dành cho anh Phú. Chị Ðiềm bao giờ cũng ăn cơm trước, hôm nào chị Huệ mời anh Phú đến dùng cơm tối. Nghe
tiếng chân tôi ở ngoài,
chị Huệ bước ra vui vẻ nói:
– Cả nhà chờ em về ăn cơm. Hôm nay có khách ở Huế vào thăm Sàigòn.
– Dạ thưa ai vậy chị?
– Xuyến, em ruột của chị.
– Dạ.
Tôi dạ mà
không hiểu mình dạ với ý nghĩa gì. Vừa lúc từ trong
phòng chị Huệ một người đàn bà nhỏ nhắn bước ra, nhìn tôi cười chào rồi quay qua hỏi chị Huệ:
– Anh sinh viên mà chị nói
trong thư đây phải không?
– Ðích thị chàng!
Chị Xuyến đưa cao
hai bàn tay lên vỗ nho nhỏ:
– Ông bác sĩ tương lai đây! Hoan
hô!
Tôi cảm thấy xấu hổ vội vàng
cãi chính:
– Thưa chị, em mới học năm sinh lý hóa thôi. Ðường còn
dài lắm chưa chắc đã học nổi đâu.
Chị Ðiềm bưng nồi cơm ra, hối chị Huệ, chị Xuyến vào bếp mang hết thức ăn ra một lượt. Mâm cơm tối hôm đó, ngoài các món ăn thường lệ như canh măng, cá kho, giá xào, được tăng cường thêm
một đĩa đồ ăn Huế của chị Xuyến gồm có tré, nem chua và chả bò. Món mà cả ba chị dồn cho
tôi ăn nhiều nhất là nem chua. Không ngờ lại là món
tôi thích nhất nên tôi ăn không một chút khách sáo. Chị Xuyến đi vào trong
bếp lột mấy củ tỏi sống mang
ra:
– Ăn nem
chua phải có tỏi sống mới ngon.
Rồi chị cười nói tiếp:
– Nhưng ăn xong phải súc miệng đánh răng cho kỹ đó nghe.
Chị Xuyến nói trổng nhưng hình như ai cũng hiểu là chị nói cho
tôi nghe.
Tôi cũng cười trả lời:
– Em đánh răng kỹ lắm, ngày hai lần.
Chị Xuyến nói chuyện cởi mở tự nhiên làm tôi thấy rất vui vì
có thêm một người chị dễ mến. Ăn cơm xong, chị Xuyến mang ra một đĩa bánh đậu xanh trong khi chị Ðiềm đi pha trà. Chị Xuyến nói với tôi:
– Trà Huế phải pha đậm uống mới ngon.
Nhưng đậm thì mất ngủ. Duy có
sợ mất ngủ không?
– Tối nào em
cũng phải uống một tách
cà phê đen đặc mới thức nổi tới một giờ sáng để học.
– Dữ vậy?
– Ba năm đầu khó lắm chị, lớ xớ là bị loại liền.
Tôi sực nhớ nãy giờ tôi
toàn nói chuyện với chị Xuyến mà quên mất chị Huệ. Chị vẫn ngồi im đó nghe chúng tôi chuyện vãng, không có vẻ gì ngạc nhiên
sao hai người mới gặp mà có
vẻ tâm đắc. Tôi hỏi về chị Xuyến qua chị Huệ:
– Chị Xuyến vào ở Sàigòn
lâu không chị?
– Chừng vài
tháng. Nhưng nếu kiếm được việc làm thì có thể ở luôn
trong nầy.
Tôi muốn biết chị Xuyến trước làm
nghề gì nhưng thấy chưa tiện hỏi. Chị Xuyến tự nhiên khai:
– Trước chị là giáo viên trường tiểu học công lập ở Huế. Chị lập gia đình và sau đó nghỉ dạy vì anh
Phước chồng chị ở trong quân đội phải đổi vào
Tuy Hòa. Ở Tuy Hòa được hơn năm thì anh Phước mất, chị trở về lại Huế sống với ông bà
cụ cho đến nay.
Tôi nghĩ thầm thế là nhà
nầy có thêm một người đàn bà cô đơn. Chị Ðiềm mang
trà ra rót cho mọi người uống rồi đi ngủ. Chị Xuyến cũng kêu mệt lên gác ngủ sớm. Chỉ còn tôi
và chị Huệ. Chị Huệ như có vẻ nấn ná ở lại để nói với tôi một điều gì.
Khi trên gác không còn nghe tiếng động, chị Huệ mới tâm sự với tôi về chị Xuyến:
– Trung Úy Phước, chồng của chị Xuyến chết ở Tuy
Hòa. Hai người chưa có con với nhau. Chị gọi chị Xuyến vào vì có ý định giới thiệu một người quen
làm cùng sở với chị cho chị Xuyến, nhưng không biết chị Xuyến có chịu không?
Chị Xuyến coi vậy mà khó tánh lắm. Ðể hôm nào
chị mời anh bạn cùng sở lại nhà ăn cơm, em xem coi có được không
nghe?
– Dạ.
Bây giờ thì tôi
hiểu tiếng dạ của tôi rồi. Nghĩa là khi tôi không biết trả lời sao thì tôi dạ.
Chị Xuyến coi bộ không
chịu anh Vỹ, người làm cùng sở với chị Huệ. Sau bữa ăn đầu tiên tại nhà do chị Huệ mời, anh Vỹ có trở lại một lần thứ hai vào
xế trưa một ngày chủ nhật. Tôi lấy cớ đi xi nê để nhường cái bàn học của tôi cho
chị Xuyến dùng
tiếp khách. Sau lần đó, không thấy anh Vỹ trở lại nhà nữa. Chị Huệ không nói gì nhưng có vẻ buồn buồn. Một hôm
tôi đánh bạo hỏi chị Xuyến:
– Sao em không thấy anh Vỹ lại chơi nữa?
Chị Xuyến trả lời giọng thản nhiên:
– Chị thấy không hợp.
Thật tình
tôi cũng thấy không được. Cái nhìn của anh Vỹ nó gian
gian làm sao. Tôi không kìm được một câu bình phẩm:
– Anh ấy ăn nói hơi khách sáo.
– Ừ, em nói
đúng. Người như rứa khó đoán được lòng dạ họ lắm.
Trong ba người đàn bà, chị Xuyến tuy gặp sau lại là người hợp với tôi nhất. Có lẻ nhờ tuổi tác
không quá cách biệt giữa tôi và chị Xuyến. Tôi mười chín,
chị Xuyến hai mươi sáu. Chị Xuyến lấy chồng năm hai mươi tuổi và trở thành
góa phụ vào năm hai mươi bốn. Nhưng chị lúc nào cũng có vẻ yêu đời. Mỗi lần tôi
nói chuyện gì vui, chị cười rũ rượi, cả thân hình lẫn mái
tóc chị rung theo tiếng cười. Chị Xuyến không đẹp cũng không xấu. Miệng chị hơi rộng so với khuôn
mặt; vài hột mụn lấm tấm trên trán, trên má chị. Nhưng chị Xuyến có đôi mắt đen to với hai hàng mi dài và cong. Khi chị trìu mến nhìn
ai, người được nhìn
nghe lòng mình như chùng xuống. Tôi là người được hưởng cái cảm giác êm dịu đó không biết bao nhiêu lần.
Quá ba phần tư niên học, bài vở càng
ngày càng nhiều, tôi càng phải thức khuya đều đều để học. Mỗi đêm trước khi đi ngủ, chị Xuyến mang
ra bàn cho tôi một tách
cà phê đen. Tôi không nhớ rõ chị Xuyến tự lãnh
trách nhiệm pha cà phê cho tôi mỗi tối từ lúc nào. Chỉ nhớ ban đầu tôi chống đối vì sợ làm phiền chị, nhưng về sau tôi lại lo lắng nếu có tối nào vì lý do nào đó, chị Xuyến không
pha cà phê cho tôi nữa, đêm đó chắc tôi sẽ không học, không ngủ được.
Một buổi chiều chỉ có một mình
tôi ở nhà. Tôi tính ngồi học cho đến năm giờ, sau đó sẽ ra giảng đường lấy bài giảng. Khoảng ba giờ chiều chị Xuyến về. Ði
ngang qua chỗ tôi ngồi học, chị dừng lại, lục trong
xách lấy ra một trái ổi xá lị thật to để lên bàn
rồi nói với tôi:
– Mua cho em trái ổi xá lị. Trông thì to nhưng đầu mùa
không biết có ngọt không.
Chị Xuyến đi vào trong, tôi nghe tiếng chân chị đi lên gác, tiếng chân
xuống gác rồi tiếng chị nói vọng ra:
– Nóng quá, chị đi tắm. Tắm xong chị sẽ gọt ổi cho Duy.
Có tiếng khoá
cửa phòng bên trong. Chưa đầy một phút tôi bỗng nghe
chị Xuyến hét
lên một tiếng kinh
hoàng. Tôi rời bàn học hấp tấp chạy vào thì
vừa lúc chị Xuyến bung cửa chạy ra. Thấy tôi chị đứng lại, hai cánh tay chéo trước ngực, người run cầm cập, mặt tái xanh. Phản ứng của tôi là
bảo vệ chị Xuyến dù chưa hiểu chuyện gì xảy ra.
Tôi choàng tay ôm vai chị để chị yên tâm có người bên cạnh. Tôi hỏi đoán:
– Có gì lạ trong bếp hay trong buồng tắm phải không
chị?
Giọng chị Xuyến run
run:
– Có…có… xác con cắc kè!
Thôi chết tôi rồi! Ðúng là con cắc kè tôi bắt được hôm qua. Tôi đã giết rồi căng nó trên miếng gỗ để thực tập mổ xẻ. Khi
nghe tiếng mấy chị về, tôi
mang nó giấu dưới chân bể nước tắm, lấy một nắp cạc tông che lên trên. Không ngờ chị Xuyến vào tắm lượm cái nắp cạc tông định vất vào thùng rác. Ðến phiên tôi lính quýnh:
– Em…em… xin lỗi chị, em sơ ý làm chị sợ. Ðáng lẽ em phải mang
xác con cắc kè đi chôn từ hôm qua.
Chị Xuyến vẫn còn đứng thu người trong cánh tay tôi. Nghe tôi
nói, chị mới hoàn hồn ngước mắt nhìn tôi trách móc:
– Dễ sợ quá! Răng Duy ác rứa?
Tôi ráng phân trần:
– Hôm thực tập mổ xác con
cắc kè, em vắng mặt. Em phải kiếm cách mổ bù lại. Em sợ hôm thi
thực tập bốc thăm trúng nó, không biết cách mổ, sẽ rớt môn nầy.
Không rõ chị Ðiềm, chị Huệ có để ý gì đến sự chăm sóc đặc biệt chị Xuyến dành cho tôi không? Chị Xuyến thì cứ tỉnh bơ lo lắng cho
tôi như người chị ruột lo lắng cho một đứa em trai. Một hôm trời mưa lớn, đường nhựa ngập nước, tôi bị té xe. Chiếc áo sơ mi tay dài của tôi bị rách
toét một đường ở bả vai phải. Chiếc áo màu
hoa cà nầy là chiếc áo cưng của tôi
nên tôi tiếc không muốn vứt. Người giặt quần áo cho
tôi là chị Ðiềm nhưng tôi
không muốn nhờ. Tôi
tính hôm nào mang nó ra tiệm may
thuê khâu lại chỗ rách. Tôi chưa kịp mang áo ra tiệm thì chị Xuyến đã làm công việc đó. Chị may rất khéo,
nhìn từ xa không thấy vết may. Lúc đưa áo cho tôi, chị Xuyến nói:
– Cái áo nầy đẹp và còn tốt vứt đi uổng. Chị khâu lại cho
em, để mặc trong
nhà hay ban đêm.
Tôi cầm áo tay
run run vì cảm động, không thốt ra được một lời cám ơn chị Xuyến. Tôi không may, mồ côi mẹ sớm nên trong đời luôn
luôn thiếu thốn tình
thương của một bà mẹ, cho nên tôi rất dễ xúc động trước mọi cử chỉ chăm sóc của bất cứ người đàn bà nào.
Mấy ngày
sau, một buổi sáng
chị Ðiềm nói với tôi:
– Ðộ rày tôi
không được khỏe, chắc là
không kham nổi việc giặt quần áo cho cậu. Vậy cậu coi có
thể nhờ ai khác
hay bỏ tiệm giặt ủi.
Chị Ðiềm hơi gằn giọng ở mấy chữ “nhờ ai
khác”. Tôi nhận ra ngay vẻ gay gắt của chị Ðiềm mà tôi cho là ganh tị với chị Xuyến. Trong
nhà, chị Ðiềm là người duy nhất gọi tôi bằng cậu và xưng tôi với tôi. Tôi cũng cứng cỏi trả lời chị Ðiềm:
– Dạ không
sao, quần áo em bỏ tiệm giặt ủi, đồ lót của em, em tự giặt lấy. Thi
cuối năm xong
em sẽ tính lại.
Tôi cũng gằn mấy chữ “sẽ tính lại” để cho chị Ðiềm hiểu rằng chưa chắc sang năm học tới, tôi còn ở trọ đây. Không biết chị Ðiềm suy tính lại thế nào mà sau đó quần áo tôi thay ra vẫn được giặt ủi tử tế.
Một buổi sáng chủ nhật, chị Huệ đi phố đến trưa về, cho
tôi hay khoảng hai giờ chiều sẽ có hai cô học trò cũ của chị đến thăm. Hai cô học trò cũ của chị Huệ, một cô tên
Sương, một cô tên Mi. Hai cô đang nội trú
trong trường Sơ Régina
Pacis. Sáng hôm ấy, chị Huệ đi phố tình cờ hai cô gặp và nhận ra chị là thầy cũ. Sương nhỏ thua tôi một tuổi và Mi nhỏ thua
tôi hai tuổi. Sương ăn nói nhanh
nhẩu nhưng nhan
sắc lùi xùi trong khi Mi đẹp mũm mĩm lại rụt rè ít
nói. Sau đó, chủ nhật nào
hai cô cũng ghé nhà từ hai giờ đến bốn giờ chiều. Sau bốn giờ, hai cô phải trở vào trường. Sau
vài lần ghé nhà, chị Huệ thấy rõ hai
cô ghé thăm thầy cũ thì ít mà để thăm tôi thì nhiều. Một hôm chị cười cười nói với tôi:
– Hai cô học trò của chị đến thăm ai khác chứ không phải đến thăm thầy cũ nữa đâu.
Tôi cười:
– Có người đến nói chuyện cũng vui.
Học bài nhiều quá nhức đầu lắm chị ạ.
Chị Xuyến góp ý:
– Chị thấy Mi được lắm. Mà cô ấy cũng có vẻ có cảm tình với em.
Thật tình
Mi chưa gây một chút băn khoăn nào trong đầu tôi cả. Ðầu tôi đang nặng trịch bài vở, cho
nên khi nghe chị Xuyến nói ráp vô, tôi liền trả lời dang ra:
– Mi đẹp thật nhưng ít nói, ít cười quá! Ðương nhiên em thích cô nào đẹp nhưng ăn nói phải cởi mở một chút.
– Duy coi bộ khó
tính dữ a. Ðừng kén
quá mà ế đó nghe em.
Chị Xuyến cười rung
rung mái tóc. Tự nhiên
tôi nghĩ vẩn vơ, giá Mi có giọng cười hồn nhiên như chị Xuyến chắc tôi sẽ thích
ngay. Lần lượt những chủ nhật kế tiếp, khi Mi và Sương đến chơi, nhà chỉ có một mình
tôi. Hình như ba chị có ý sắp xếp để tôi được tự do trò chuyện với hai cô. Tôi không hiểu tại sao,
nhất là sự đồng tình của chị Ðiềm, người đã ra điều kiện khắt khe với tôi về chuyện tiếp bạn bè, hơn nữa lại là bạn gái. Thấy tình
hình thuận lợi, Mi và
Sương mang cả thức ăn nước uống và máy hát đến. Sương để nhạc và dạn dĩ lôi tôi đứng dậy để nàng dạy tôi khiêu vũ. Khi tôi bước quen một vài bước rumba,
Sương bắt tôi nhảy với Mi. Tôi thấy tình
hình nguy ngập khi chỉ còn non hai tháng nữa là đến kỳ thi cuối năm. Cứ cái đà chiều chủ nhật nào cũng ăn uống, nghe
nhạc, khiêu vũ, thêm vào đó những va chạm nho nhỏ vào người Mi khi
nhảy với nàng bắt đầu nhen
nhúm trong tôi vài tư tưởng bâng quơ về đêm thì việc học thi của tôi chắc sẽ bị ảnh hưởng trầm trọng. Tôi
liền trút nỗi âu lo
của mình với chị Huệ:
– Gặp Sương và Mi thì rất vui nhưng em lo
vì vui quá em sẽ không học được.
Chị Huệ lộ vẻ ngạc nhiên
rồi hỏi:
– Em có muốn chị nói với hai cô
đừng tới nữa không?
– Vâng, ít ra từ đây cho đến khi em thi xong.
Chủ nhật sau, tôi rời nhà trước giờ hai cô đến, và chị Huệ ở nhà tiếp hai người. Từ đó cho đến khi tôi rời nhà chị Huệ, Sương và Mi không đến nữa.
Càng gần đến ngày thi, cà phê chị Xuyến pha mỗi tối cho
tôi tăng thủy lượng. Từ cái tách cà phê nhảy sang cái ly uống nước, thế mà tôi vẫn chỉ ráng đến được hai giờ sáng là hai mi mắt sụp xuống, không có cách nào cưỡng lại cơn buồn ngủ. Một tuần trước ngày tôi thi là sinh nhật chị Xuyến. Tôi mua tặng chị chiếc khăn quàng cổ màu hồng tím
và kín đáo đưa món quà cho chị. Chị Xuyến cầm quà
nhìn tôi chớp mắt hai ba cái. Tôi nghĩ chị rất cảm động. Chị nói nhỏ với tôi:
– Chị cám ơn Duy. Chiều mai
hai giờ chị đãi em đi xi nê. Rạp Lê Lợi chiếu phim Ivanhoe, Robert và Liz Taylor đóng, hay
lắm. Ði giải trí
vài giờ cho nhẹ cái đầu đi. Em đến đó trước, chờ chị.
– Dạ.
Tôi đứng trước rạp Lê Lợi chờ chừng mười phút thì chị Xuyến tới bằng chiếc vélo Solex của chị. Chị mang cặp kính đen to và quàng chiếc khăn tôi vừa tặng chị. Chị gởi xe, vào mua vé và chúng tôi ngồi suốt hai tiếng đồng hồ im lặng bên
nhau theo dõi truyện phim.
Trên đường về, tôi lái chiếc
scooter chạy chậm chậm theo
chiếc vélo Solex của chị Xuyến. Ngang
qua rạp Thanh Bình, thấy chiếu phim
Les frères Karamazov ngày cuối, tự nhiên tôi nổi hứng muốn vào
xem. Tôi rủ chị Xuyến:
– Ðang còn sớm, mình vào
xem phim nầy đi. Hôm nay ngày chót.
Chị Xuyến ngần ngừ:
– Chị nghe
nói phim nầy dài lắm.
– Thì mình xem đến gần bảy giờ tối mình về, vừa giờ cơm. Em thích cô đào Maria Shell lắm. Cô có nụ cười giống chị.
Chị Xuyến sung sướng phủ nhận sự so sánh của tôi.
– Thôi đi Duy,
chị làm răng bằng Maria Shell.
Tôi dành mua vé, nhất định không chịu để chị Xuyến trả tiền. Khi
xé vé, người soát vé cho biết phim chính bắt đầu được mười phút. Tôi cầm tay chị Xuyến dò dẫm đi trong bóng tối, tìm hàng ghế và số ghế ngồi. Ngồi xuống ghế một lúc tôi mới hay
bàn tay chị Xuyến vẫn còn nằm yên trong lòng bàn tay tôi. Tôi hồi hộp bóp mạnh bàn tay chị. Tôi
nghe sức bóp nóng hổi dội lại từ bàn tay chị Xuyến. Vừa lúc ấy trên màn ảnh, tiếng cô đào Maria Shell cười ròn rã. Bất giác tôi quay mặt nhìn chị Xuyến vừa lúc chị cũng nhìn sang tôi. Bốn mắt chúng
tôi gặp nhau trong bóng tối. Hai bàn tay cùng lúc bóp mạnh nhau. Người tôi bất thình lình lên cơn sốt. Nhưng rồi tôi là
người bỏ cuộc trước tiên. Tôi quay mặt nhìn lên màn ảnh nhưng hình như tôi không còn thấy gì nữa cả. Hình như tôi quên hết thời gian.
Cho đến khi chị Xuyến lay mạnh tay tôi, nghiêng đầu thì thầm vào tai tôi:
– Về thôi
Duy, gần tám giờ, trễ quá rồi.
Chị Xuyến đứng lên cầm tay tôi, kéo tôi ra khỏi hàng ghế ngồi. Lấy xe ra,
chị Xuyến dặn tôi:
– Ðể chị về trước. Chừng hai mươi phút nữa Duy hẵng về.
Tôi gật đầu đồng ý. Chờ chị Xuyến đi khuất, tôi đi bộ ra khu chợ Thanh
Bình kêu một ly nước mía uống. Chờ đúng hai mươi phút, tôi lấy xe phóng về nhà.
Bước vào
nhà tôi thấy trên bàn có mâm cơm nhưng chỉ có một cái
chén và một đôi đũa. Tôi đoán ngay có sự chẳng lành. Tôi cố gắng làm ra vẻ tự nhiên như không hay biết chuyện gì.
Tôi đi vào phòng trong, thấy chị Huệ đang ngồi đọc báo.
Tôi hỏi một câu rất thừa:
– Mấy chị ăn cơm chưa?
Chị Huệ mắt vẫn dán vào tờ báo, trả lời tôi:
– Duy ăn đi. Cả nhà ăn rồi.
Tôi ăn vội vàng rồi tự động dọn chén bát ra sau bếp. Tôi ngồi học cho đến mười hai giờ đêm rồi đi ngủ. Tối hôm đó không thấy chị Xuyến pha cà phê cho tôi.
Tiếng cãi
vã ồn ào trên gác làm tôi tỉnh ngủ vào khoảng bốn giờ sáng. Tôi nghe tiếng chị Ðiềm đay nghiến chị Xuyến, tiếng chị Xuyến phân
trần rồi tiếng chị Xuyến khóc nức nở. Ðã bao nhiêu năm qua, tôi vẫn còn nhớ rõ mồn một những lời chị Xuyến và chị Ðiềm nói
lúc gần sáng hôm đó:
– Em đãi Duy đi xi nê. Xem
xong về rạp Thanh
Bình, Duy thấy chiếu ngày cuối một phim hay nên muốn vào xem. Phim hơi dài nên về trễ một chút, chứ có chi
mô mà chị làm ầm cả lên!
– Cậu Duy đòi hay là mình đòi? Người ta là con trai mới lớn, biết chi. Chỉ có mình
dụ dỗ trai tơ thì có.
Tiếng khóc
tức tưởi của chị Xuyến khiến tôi muốn hét to lên cho chị Ðiềm nghe rằng tôi mới là thủ phạm, tôi mới là người đáng trách. Chị Xuyến vô tội! Nhưng rồi tôi chỉ nằm im nghe nước mắt mình ràn rụa trên
má.
Sáng hôm sau, chờ tôi đánh răng rửa mặt xong, chị Huệ gọi tôi ra
nói chuyện. Ngồi đối diện với tôi nhưng mặt chị nhìn đi nơi khác.
– Chị Ðiềm và chị biết hôm qua Xuyến và em đi xi nê với nhau. Cho dù không có ý gì đi nữa, hai
chị thấy như thế cũng không được. Người ta biết rất tai tiếng. Hai chị đã quyết định gởi chị Xuyến về lại Huế và yêu
cầu Duy dọn đi nơi khác, càng sớm càng tốt.
Tôi vừa hối hận vừa tức giận. Hối hận vì đã làm chị Xuyến mang họa, tức giận vì bản án
dành cho chúng tôi quá khắt khe.
Trong một thoáng, tôi cho chị Ðiềm và chị Huệ ganh tức vớí chị Xuyến. Họ không có đàn ông, không kiếm ra đàn ông,
trong khi chị Xuyến lại chiếm được cảm tình của một thằng con
trai mới lớn là
tôi.
Tôi nhìn thẳng mặt chị Huệ, trả lời:
– Em sẽ đi kiếm chỗ trọ khác
ngay trong ngày hôm nay.
Tôi phóng xe ra sạp báo
mua một tờ kiếm mục tin vặt tìm chỗ rao nấu cơm tháng cho sinh viên. Tôi tìm thấy một nơi nằm trên đường Cô Bắc, hiện có bảy sinh viên đang ở trọ, còn
hai chỗ trống trên
gác. Tôi đóng tiền ăn ngay
cho ngày hôm đó rồi thuê một chiếc xích
lô trở về nhà chị Huệ dọn hết đồ đạc ra đi không một lời từ giã.
Tôi khá vừa lòng
chỗ ở mới của tôi.
Tôi có một cái giường ngủ bằng sắt có lò xo và nệm kiểu nhà
binh, một cái bàn nhỏ hình chữ nhật để ngồi học. Mỗi người có phần ăn riêng. Nhưng căn gác lợp mái tôn nên rất nóng. Ngày cũng như đêm, lúc nào cũng chỉ một cái quần xà lỏn, mình trần mới ngồi học được. Căn gác có ba cửa sổ, một cái nhìn ra một nghĩa địa cũ hoang phế, một cái nhìn ra cây trứng cá và một cái
nhìn lên thấy cây bàng. Chỉ còn mấy ngày nữa tôi thi mà thể xác tôi rã rượi, đầu óc tôi trống rỗng,
không nhớ không tập trung
nổi vào bài vở. Sau một đêm trằn trọc, tôi
quyết định bỏ thi kỳ đầu và sáng hôm sau đi khai bệnh lấy chứng chỉ của bác sĩ nộp để xin thi kỳ hai. Giải quyết xong chuyện thi cử, tôi nghĩ đến chị Xuyến. Tôi vẫn nuôi một chút
hy vọng mong manh là chị Xuyến chống lại quyết định gởi trả chị về Huế. Tôi sực nhớ tới Mi.
Tôi tìm đến trường Régina Pacis xưng là bà con với Mi để xin gặp nàng. Mi có vẻ mừng rỡ khi gặp lại tôi. Tôi bịa ra một câu chuyện để giải thích với Mi việc tôi đổi chỗ trọ. Tôi
nói có chuyện lộn xộn giữa tôi và chị Ðiềm, chị Xuyến bênh tôi nên gây gổ với chị Ðiềm. Chị Xuyến giận đòi bỏ về Huế. Tôi nhờ Mi kiểm chứng xem
chị Xuyến có về Huế thật không? Tôi không đả động gì đến thái độ của chị Huệ. Tôi
cho Mi biết chỗ trọ mới của tôi. Một tuần sau,
Mi đến thăm, cho tôi hay chị Xuyến đã về Huế được hai tháng. Nhẩm tính, tôi đoán chị Xuyến rời Sàigòn chừng vài
ngày sau khi tôi dọn đi.
Trời vào cuối thu. Ngồi học trên gác có hôm vào buổi chiều thoáng
nghe lành lạnh. Nhìn lên cây bàng thấy lá đã nhuốm vàng và bắt đầu lác đác rơi. Tôi đi lục va li
kiếm chiếc áo sơ mi mặc thêm
ngoài chiếc mai ô cho ấm. Tôi lấy đúng chiếc áo màu hoa cà. Nhìn chỗ rách ở vai được khâu lại, tôi nhớ chị Xuyến. Nỗi nhớ bỗng nhiên cồn cào vô
tả. Tôi dẹp bài vở qua một bên, lấy giấy bút ra
làm thơ. Theo thời gian,
mộng làm thi sĩ của tôi tàn dần, nhưng tôi còn được một bài thơ ghi dấu một mối tình ngắn ngủi nhưng lại in sâu vào trí nhớ của tôi mấy chục năm trời.
Chép của con tim hết mấy giờ
Thương nhớ run run hàng chữ nhỏ
Tâm tình theo mấy nét đơn sơ?
Chị ơi! Nắng ngã qua lòng em
Em lấy gì đây đỡ nắng lên
Cho lá khỏi vàng hoa khỏi rủ
Cho chiều thu nhạt bớt vô duyên?
Còn có đêm nào như đêm qua
Sương
khuya lạnh cả ánh trăng nhà
Em ngồi nhớ chị tay khâu áo
Ðôi mắt sầu lên dĩ vãng xa?
Ai đi tìm kiếm lấy trong mơ
Ðem trả cho em buổi chuyện trò?
Em nhớ chị cười rung mái tóc
Nụ cười hôm ấy đẹp như thơ!
Em vẫn hay buồn đứng lặng im
Khi sương chiều xuống, nắng qua thềm
Thẫn
thờ
trông cánh chim xa vắng
Em nhớ chị nhiều nên ngóng tin
Từ bước phong sương với cuộc đời
Mấy
lần
nghe áo rách đôi vai
Chị về bên chốn xa xôi ấy
Không biết giờ đây khâu áo ai?
Mỗi lần nhớ chị Xuyến, đọc lại bài thơ hay tình cờ đọc lại bài thơ nhớ chị Xuyến, tôi lại có dịp thả hồn trôi về dĩ vãng.
Trong bài thơ, có rất nhiều dấu hỏi. Những câu hỏi chưa bao giờ có câu trả lời. Bài thơ tôi làm, chưa bao giờ chị Xuyến được đọc. Nhưng tôi cho điều đó không quan trọng vì tôi biết dù ở phương trời nào chị Xuyến cũng tin ở phương trời nầy tôi vẫn nghĩ về chị y như chị nghĩ về tôi.
Cuộc sống tiếp theo của tôi, sau cơn phong
ba đầu đời ấy là một chuổi ngày hạnh phúc
không như ý. Không như ý vì tôi không có được một người bạn đời mong ước như tôi từng tâm sự với chị Xuyến, nghĩa là nàng phải vừa đẹp vừa ăn nói cởi mở. Không
biết chị Xuyến có hay khi tôi lập gia đình, người tôi cưới làm vợ lại là một trong hai cô học trò cũ của chị Huệ trước kia?
Trang Châu
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)
