Ru con hay đưa em ngũ là những từ quen thuộc của các bà mẹ
miền Nam giao công việc dỗ cho đứa bé ngũ. Nơi nào có cột được võng là nơi đó sẽ
phát ra “ầu ... ơ … ví dầu ...”
Ví dầu ... cầu ván đóng đinh
Cầu tre lắt lẻo... ầu ..ơ ...cầu tre lắt lẻo gập ghềnh khó đi ...
Trong bài “Ước mơ làm thầy giáo”, Trần-Lâm Phát cũng nói đến
tiếng ru con trong buổi trưa hè:
Trong lúc tôi trầm ngâm suy nghĩ thì có tiếng ai ru con văng vẳng
từ xa:
Ầu …… ơ ……ơ
Văn chương phú lục chẳng hay
Trở về làng cũ ầu… ơ… ơ...
Trở về làng cũ, cấy cày cho xong
Ban biên tập giới thiệu đến quí thầy cô, anh chị em học sinh
Trung học Đất đỏ và quí độc giả xa gần khắp 5 châu bài “Hát ru con” trích từ chương
12 của tác phẩm “Tiếng Ca Dao Trong Đêm” của nhà khảo cứu Nguyễn Văn Nhiệm do cựu giáo sư Võ Ngọc Sơn giới thiệu. Tác
giả là phu quân của cô Huỳnh Thị Tư, cựu giáo sư Sử Địa trường Trung Học Đất đỏ hiê, cư ngụ ở Đức.Tác giả cho phép Ban biên tập phổ biến bài viết này và những bài khác sẽ lần lượt đăng
Ban biên tập cám ơn tác giả và những người chia xẻ video của mình trên internet.
Hát ru con
Ngày xưa, người ta thường ru con ngủ bằng võng,
vì võng đu đưa qua lại dịu dàng hòa với tiếng ru ngọt ngào của người mẹ dễ đưa
trẻ thơ vào giấc ngủ. Bởi vậy, khi người vợ sắp sanh con, người chồng lo chuẩn
bị kết võng sẵn sàng:
“ Anh
về chẻ nứa đan sàng
Tước
đay kết võng cho nàng ru con.”
Tiếng võng kẽo kẹt, tiếng ru con
là nét đặc trưng của sinh hoạt hàng ngày trong làng:
“ Bước
chân vào ngõ tre làng
Lòng
buồn nặng trĩu nghe nàng ru con
Bước
lên thềm đá rêu mòn
Lòng
đà nặng trĩu nghe buồn võng đưa.”
Cái đặc tính và công dụng của chiếc võng đi đôi với
việc ru con đã mặc nhiên được xác định:
“
Đố
ai ngồi võng không đưa
Ru
con không hát anh chừa rượu tăm.”
Theo quan niệm xưa thì nhiệm vụ của người
đàn bà lo nuôi dưỡng con để lưu truyền nòi giống rất quan trọng trong Đạo thờ Tổ
tiên:
“ Trai
ơn vua cỡi thuyền rồng
Gái
chịu ơn chồng nằm võng ru con
Ơn
vua xem nặng bằng non
Ơn
chồng nòi giống tổ tông lưu truyền.”
Thiên chức của người mẹ rất nặng nề, lòng mẹ thật
bao la, lúc nào cũng lo cho con đủ mọi bề:
“ Miệng
ru con, mắt nhỏ hai hàng
Nuôi
con càng lớn, mẹ càng lo thêm.”
***
Gió
mùa thu mẹ ru con ngủ
Năm
canh dài thức đủ cả năm.”
Bởi vậy, giọng ru con ngọt ngào, êm dịu nhiều khi
chuyển sang điệu buồn mênh mông, nhứt là ở những bà mẹ trẻ:
“ Bướm
vàng đậu ngọn mù u
Có
chồng càng sớm, tiếng ru thêm buồn.”
Người ta thường nói, có nuôi con mới biết công ơn
của cha mẹ :
“ Nuôi
trẻ mới biết thương già
Nuôi
con mới biết mẹ cha nuôi mình.”
***
“ Lên
non mới biết non cao
Nuôi
con mới biết công lao mẹ hiền.”
Bởi vậy, con cái lớn khôn phải biết nhớ công ơn của
cha mẹ bằng tấm lòng hiếu kính:
“
Công
cha nghĩa mẹ cao dầy
Cưu
mang trứng nước những ngày còn thơ
Nuôi
con khó nhọc đền giờ
Trưởng
thành con phải biết thờ song thân.”
Ru con là cốt để cho con trẻ ngủ yên giấc, giọng
ru, tiếng hát êm đềm hòa điệu với tiếng võng đu đưa, lập đi, lập lại nhiều lần
không cần xác định. Tùy theo từng miền mà tiếng ru có hơi khác, nhưng nói chung
thì tính chất cũng như nhau. Thử lấy giọng ru ở miền Nam:
“Ầu
ơ...ví dầu tình bậu muốn thôi
Bậu
phân cho phải đôi lời bậu ra.”
***
“Ầu
ơ...ví dầu tình bậu muốn thôi
Tình
tôi muốn nữa, bậu thôi sao đành.”
“Ầu ơ...ví dầu “ do đặc tính đu đưa, đưa đẩy,
nó đã trở thành một tính từ khá ngộ nghĩnh, hay hay ở miệt ruộng, miệt vườn như
câu nói của cô gái trách cậu con trai: “ Cái anh này, sao cứ ăn nói ầu ơ
ví dầu hoài ! “
Thật ra, chính nhờ tính không xác định này của điệu
ru mới có thể đi vào cõi tiềm thức mênh mông của trẻ thơ qua con đường tâm
tình, chứ không bằng con đường lý trí. Nếu dòng sửa mẹ nuôi dưỡng cho đứa trẻ
nên vóc nên hình, thì lời ru ca dao là dòng sửa tâm tình, tâm linh, tinh thần
thấm sâu vào tiềm thức của trẻ thơ từ thế hệ này sang thế hệ kia, từ ngàn xưa
cho đến đời sau, đã bao đời xây dựng nền tảng cho dân tộc tính.
Nội dung của tiếng hát ru con đều nằm cả trong
kho tàng văn học bình dân. Tùy theo cảm hứng, tâm tình của mỗi người mẹ ở vào từng
hoàn cảnh, từng lúc mà nội dung ấy được gởi gấm vào tiếng hát, lời
ru:
“ Ru
con, con ngủ cho say
Để
u dệt vải cho dầy nhuộm nâu
Cắt
quần cắt áo u khâu
Để
thầy con mặc cày bừa mùa chiêm.”
***
“ Ru
con, con ngủ cho lâu
Để
mẹ đi cấy ruộng sâu lâu về
Ru
con, con ngủ cho mê
Mẹ
còn lo chuyện lê thê kéo cày
Ru
con, con ngủ cho say
Mẹ
còn vất vả chân tay ngoài đồng
Ru
con, con ngủ cho nồng
Mẹ
còn nhổ mạ trả công cho người.”
***
“ Ru
con giữa buổi chiều đông
Để
mẹ tát nước giữa đồng đêm nay
Cầu
giai mẹ đổ luôn tay
Cho
lành manh áo cho đầy cơm con
Cho
lòng mẹ đỡ héo hon
Cho
gương mặt trẻ, đẹp tròn như gương
Quản
gì một nắng hai sương
Quản
gì gió bụi trên đường con ơi
Ru
con mẹ hát mấy lời
Ngủ
đi cho mẹ còn rời gối tay.”
***
“ Ru
con, con ngủ cho lành
Cho
mẹ gánh nước rửa bành cho voi
Muốn
coi lên núi mà coi
Coi
bà Triệu tướng cỡi voi đánh cồng.”
***
“ Ru
hời, ru hỡi là ru
Cha
con còn ở chiến khu chưa về
Con
ơi, nhớ trọn lời thề
Tự
do, Độc lập không nề hy sinh.”
***
“Ầu
ơ...ví dầu cầu ván đóng đinh
Cầu
tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi
Khó
đi mẹ dẫn con đi
Con
đi trường học, mẹ đi trường đời.”
Tác động của lời ru ca dao của mẹ hiền còn âm hưởng sâu đậm trong lòng các con,
nhất là ở những người con gái, khi lớn lên theo chồng mà vẫn còn nuối tiếc:
“
À
ơi...bông bần rụng trắng ngoài sông
Lấy
chồng xa xứ khó mong ngày về
Xa
xưa con ở dựa kề
Bên ba bên má vỗ về ca
dao.”
Sau đây là powerpoint về Ru con của Trường Xuan, tiếng hát Thu Hiền
Và đây là chương trình hòa tấu tiếng hát Ru con của đài tryền hình HTV9: