Thơ song thất lục bát
1.
Định-nghĩa:
Thơ
song thất lục bát là thể thơ thuần tuý của người Việt-nam. Bài thơ bắt đầu bằng
hai câu bảy chữ, kế tiếp câu sáu chữ và chấm dứt bằng câu tám chữ.
Thí
dụ:
Thuở lâm hành oanh chưa bén liễu,
Hỏi ngày về, ước nẻo quyên
ca.
Nay quyên đã giục oanh già,
Ý
nhi lại gáy trước nhà líu lo
(Chinh
phụ ngâm khúc - Đoàn Thị Điễm?)
2. Cách gieo vần:
Chữ cuối của câu bảy thứ nhất phải vần với chữ thứ 5 của
câu bảy thứ hai và đều là vần trắc.
Chữ cuối của câu bảy thứ hai phải vần với chữ cuối của
câu lục (sáu chữ), đều là vần bằng.
Chữ thứ 6 của câu lục chữ phải vần với chữ thứ 6 của
câu bát (8 chữ), đều là vần bằng và
chữ thứ 8 của câu bát phải vần với chữ thứ 5 của câu thất (7 chữ) thứ nhất của khổ
tiếp theo, đều là vần bằng
Thí dụ:
Trải vách quế gió vàng hiu hắt,
Mảnh vũ y lạnh ngắt
như đồng,
Oán chi những khách tiêu phòng
Mà xui phận bạc nằm trong
má đào
Duyên đã may cớ sao
lại rủi
Nghĩ nguồn cơn dở dói sao đang
Vì đâu nên nỗi dở dang
Nghĩ mình mình lại thêm thương nỗi mình
(Cung oán ngâm khúc - Nguyễn Gia Thiều)
3. Luật bằng trắc:
Vần bằng (B) gồm những chữ có dấu huyền hay không dấu.
Vần trắc (T) gồm những chữ có dấu sắc, dấu hỏi, và dấu
ngã.
Theo đúng luật thì ngoại trừ chữ thứ nhất của câu song
thất; còn các chữ còn lại của câu bảy chữ, câu lục và câu bát phải như sau:
XTTBBTT
XBBTTBB
BB TT BB
BB TT BB TB
Thí dụ:
Cầu thệ thủy ngồi trơ cổ độ
X T
T B
B T T
Quán thu phong đứng rũ tà huy
X
B B T
T B B
Phong trần đến cả sơn khê
B B T
T B B
Tang thương đến cả hoa kia cỏ này
B B T
T B B
T B
(Cung oán ngâm khúc - Nguyễn Gia Thiều)
Vì đúng luật rất là khó nên nhà thơ chỉ theo luật cho
chữ thứ ba, thứ năm và thứ bảy cho câu song thất; còn câu lục bát thì theo lệ “Nhất
Tam Ngũ bất luận, Nhì Tứ Lục phân minh” nghĩa là chữ thứ nhất, chữ thứ ba, chữ
thứ năm không cần đúng luật và chữ thứ hai, chữ thứ tư, chữ thứ sáu và chữ thứ tám
phải theo đúng luật.
X X T X B X T
X X B X T X B
X B X T X B
X B X T X B X B
Thí dụ:
Mười ba số nghĩ
suy đếm kỹ
X X T X B X T
Ngày thuyền trôi
đến chỉ Bình Tuy
X
X
B X T X
B
Ước mong chưa
được cái gì
X
B X T
X B
Lại mang vạ đến
một khi lạc đường
X B X T X
B X B
( Hành trình tự do - Trần-Lâm Phát)
Ngoài ra nếu hai câu
bảy chữ sóng nhau (đối hay không đối) thì chữ thứ hai và chữ thứ ba của câu bảy
thứ nhất có thể chuyển từ TT ra BB
Thí dụ hai câu đối
nhau:
Chàng thì đi cỏi xa mưa gió
Thiếp lại về buồng cũ
chiếu chăn
(Chinh
phụ ngâm khúc - Đoàn Thị Điễm?)
Thí
dụ hai câu không đối nhau:
Chàng
thì đi vào nơi gió cát
Đêm
trăng này nghĩ mát phương nao?
4.
Họa:
Hoạ
thơ song thất lục bát cũng giống như họa thơ lục bát
4.1 Vần:
Bài họa phải theo những
nguyên tắc sau đây:
Những chữ sau đây của bài họa
phải dùng đúng chữ của bài xướng
· Hai câu song thất: chữ thứ nhất, thứ 5 và thứ 7
· Câu lục: chữ thứ nhất và chữ thứ 6
· Câu bát: chữ thứ nhất, thứ 6 và
thứ 8
· Chữ thứ 8 câu 8 cuối bài họa không phụ thuộc vào vần câu 6 ở trên.
Bài họa không được dùng những chữ của bài xướng:
· Câu 7: chữ thứ 4 và chữ thứ 6
· Câu 6 : chữ thứ 5
· Câu 8: chữ thứ 5, chữ thứ 7
Tuy nhiên vì quá
khó nên người họa chỉ dùng những chữ thứ 6 và thứ 8 của bài xướng
và chữ thứ 6 câu 8 thì có thể họa vần, không bắt buộc phải
dùng chữ của bài xướng.
4.2 Ý:
Không nhất thiết phải theo ý của bài xướng
Không nên gượng ép theo sát chữ của bài
xướng
