Chủ Nhật, 12 tháng 3, 2017

Giấc Ngủ Vàng


Khi tôi còn là sinh viên đại học, dường như tôi không cần ngủ, và không muốn ngủ vì có nhiều việc phải làm, phải học, phải chơi và phải… tương tư. Có lần phát biểu ý kiến với một người bạn Mỹ cùng lớp ở trường Y, tôi cho rằng ngủ là một điều phí phạm thời gian quý báu hiện hữu trên cõi đời này.

Bây giờ, lớn tuổi hơn, tôi nghiệm ra rằng, 8 tiếng đồng hồ “được ngủ” yên giấc mỗi đêm là một diễm phúc sung sướng nhất trên đời nầy.
     Giấc ngủ rất quan trọng cho sức khỏe con người.
Trong giấc ngủ, những tế bào trong cơ thể sẽ có cơ hội tái tạo, bồi dưỡng, và não bộ có dịp gạn lọc và tích lũy những dữ kiện, kiến thức thu thập được trong ngày.

Trung bình chúng ta cần từ 7 đến 8 tiếng ngủ mỗi ngày.
Nếu chỉ ngủ được dưới 6 tiếng, nguy cơ bị bệnh tim mạch có thể tăng cao, dễ bị tăng cân, dễ bị phiền muộn, và tuổi thọ giảm đi.

Ngược lại, ngủ trên 9 tiếng mỗi ngày cũng không tốt cho sức khoẻ. Một vài trường hợp đặc biệt, có những người không cần ngủ nhiều, thí dụ như ông tổng thống tân cử nhà ta, Donald Trump chỉ ngủ 3-4 tiếng mỗi đêm, nhưng vẫn sinh hoạt bình thường trong ngày.
Lý thuyết cho rằng phẩm chất quan trọng hơn thời lượng ngủ.
    
Dường như một số đông thường có vấn đề với giấc ngủ, hoặc khó ngủ, ngủ ít, ngủ không ngon giấc. Theo ước tính, có khoảng 25 đến 30% người Mỹ thật ra không hề ngủ ngon giấc.

Người ta tưởng lầm rằng lớn tuổi không cần ngủ là chuyện bình thường, tuy nhiên điều nầy không đúng. Đàn ông trên 65 và đàn bà trên 50 thường có vấn đề với giấc ngủ, chung quy vì lượng hormone sinh lý bị giảm.

Một số phụ nữ mãn kinh, hormone tuột giảm cũng làm cho khó ngủ. Ngay cả đàn ông lớn tuổi, thiếu hormone testosterone cũng làm cho ngủ không ngon giấc.
     Dù gì đi nữa, ít hay nhiều, phẩm chất ngủ mỗi đêm đóng vai trò rất quan trọng cho sức khoẻ.
Để ngủ ngon giấc, ta cần làm những gì?
    

1. Trước hết, cần để ý thói quen về giờ đi ngủ mỗi đêm, và cứ theo giờ đó mà đi ngủ. Nếu bạn cố gượng ép đi ngủ khi cơ thể còn tỉnh, và chỉ nằm trăn trở thì cũng chẳng có ích lợi gì. Giờ thức cũng rất quan trọng. Nếu thức dậy khác giờ mỗi ngày trong tuần cũng làm cho giấc ngủ bị xáo trộn.
    
2. Tập thể dục đều đặn. Thường thường tập thể dục buổi sáng hay buổi trưa sẽ giúp cho ta dễ ngủ buổi tối. Tránh tập thể dục buổi tối, 4 giờ trước giờ ngủ, vì như thể sẽ làm cho bạn rất tỉnh táo sau khi tập.
    
3. Cử rượu, cà phê và thuốc lá. Tuy rượu có thể làm cho bạn dễ ngủ lúc đầu, nhưng về lâu, “giấc ngủ rượu” thường bị rối loạn, ngủ không ngon và hay bị thức tỉnh nhiều lần trong đêm. Cà phê cũng làm cho giấc ngủ bị rối loạn.
Nếu uống cà phê, nên cách tối thiểu 8 tiếng trước giờ ngủ. Cá nhân tôi, không uống cà phê sau 12 giờ trưa.

Thuốc lá lúc ban đầu có thể làm cho tâm hồn của bạn lắng dịu, nhưng chất Nicotine sẽ làm cho giấc ngủ bị xào xáo. Ngoài ra, một số thuốc an thần, như Prozac, Zoloft thật ra khi dùng nhiều lại làm cho khó ngủ. Một số thuốc trị cao huyết áp như beta-blockers cũng làm cho khó ngủ.
Bạn nên tham khảo với bác sĩ và tránh uống thuốc vào buổi tối.
   
4. Không dùng dụng cụ điện tử, màn hình như computer, phone, iPad, TV trong vòng 1- đến 2 tiếng trước giờ đi ngủ. Ánh sáng màn hình có thể làm cho não bộ không phân biệt được là giấc trưa hay tối, thí dụ, não bộ nghĩ lộn điểm thời gian là 2 giờ chiều thay vì 2 giờ sáng. Ngoài ra, phòng ngủ không nên có ánh sáng, càng tối càng tốt.
    
5. Dành thì giờ thiền trước khi đi ngủ. Chỉ chú trọng vào nhịp thở và không nghĩ gì khác.
    
6. Ghi xuống tất cả những gì cần làm, những gì phải lo lắng, cho ngày mai, và… bỏ qua một bên, không cần nghĩ ngợi đến chúng trước giờ ngủ. Stress trong công việc sẽ làm cho khó ngủ.
    
7. Tập những thói quen trước khi đi ngủ thí dụ như đánh răng, uống chút sữa ấm, hay đi tiểu… Làm như thế có thể sẽ quen và định hướng theo nhịp điệu của cơ thể để chuẩn bị cho giấc ngủ.
    
8. Sắm cho bạn một giường ngủ thích hợp. Nói ra thì sẽ động chạm một số người, nhưng sự thật dễ mất lòng, cái giường ngủ thượng hạng vẫn ít tốn kém hơn là một cỗ quan tài!
Không nên tiếc tiền đầu tư cho một chiếc giường tốt trong khi đó để dành tiền sắm quan tài cho đẹp cho sang.
    
9. Giảm nhiệt độ trong phòng xuống bằng cách mở cửa sổ, dùng quạt máy, và tìm cách giảm nhiệt độ cơ thể xuống bằng cách mặc đồ mỏng hay có khi… không mặc gì cả, tùy theo ý thích. Nghiên cứu cho thấy khi nhiệt độ cơ thể giảm, giấc ngủ sẽ ngon hơn.
    
10. Khi bắt đầu ngủ, nên tập trung tư tưởng vào nhịp thở và không nghĩ ngợi gì khác. Trong trường hợp bị thức giấc nửa đêm, bạn cũng trở lại để ý vào nhịp thở, vào, và ra, thật đều, thật chậm và… thật buồn ngủ và ngủ ngon.
    
Lâu lâu có một lần khó ngủ thì cũng không sao, nhưng nếu việc khó ngủ kéo dài, vấn đề cần phải được giải quyết. Thật ra, cá nhân tôi, làm bác sĩ, vì stress trong công việc cũng làm cho nhiều lần mất ngủ trong đêm.    
    
Những nguyên tắc trình bày trên đây được rút tỉa từ kinh nghiệm bản thân, hy vọng sẽ giúp đỡ bạn đọc.


Hồ Ngọc Minh & BS. Hồ Vũ Mỹ Liên

Thứ Sáu, 10 tháng 3, 2017

10 phát minh y học quan trọng nhất trong năm 2016


Tài liệu thu thập trên mạng

10 phát minh y học 
quan trọng nhất trong năm 2016
1. Ra đời vắc xin đầu tiên cho chứng sốt xuất huyết

                                                    (Ảnh: Joe) 

Sốt xuất huyết—một loại virus được lây truyền phổ biến nhất nhờ muỗi Aedes aegypti—lây nhiễm cho khoảng 400 triệu người mỗi năm. Biểu hiện: Sốt cao, đau đầu kinh khủng, nôn mửa, thậm chí tử vong. Khoảng 40% dân số thế giới đứng trước nguy cơ mắc chứng bệnh này, và khi khí hậu toàn cầu trở nên ấm hơn cùng các hoạt động du lịch gia tăng, nguy cơ này thậm chí còn lớn hơn nữa.
Năm nay, Tổ chức Y tế Thế giới giới thiệu loại vắc xin đầu tiên phòng chống sốt xuất huyết, và công tác tiêm chủng đã bước đầu được thực hiện ở những khu vực ấm áp như Brazil và Philippines. Có bốn loại virus gây sốt xuất huyết, nên các nhà nghiên cứu đã phải cần đến 20 năm để phát triển một loại vắc xin chống lại cả bốn loại này. Tiềm năng là rất lớn. Nếu 20% dân số thế giới được tiêm chủng, số ca mắc sốt xuất huyết có thể giảm một nửa chỉ trong vòng 5 năm. Kiểm soát tốt sốt xuất huyết sẽ giúp giảm thiểu 9 tỷ USD chi phí y tế mỗi năm cho nền kinh tế toàn cầu
2. Cấy mô dưới da hỗ trợ cai nghiện ma túy

                     (Ảnh: Braeburn Pharmaceuticals)

Trong quá trình điều trị cai nghiện ma túy, thiếu mất một hoặc hai liều thuốc cắt cơn có thể khiến triệu chứng vã thuốc tái phát. Để giải quyết vấn đề này, hãng dược phẩm Braeburn Pharmaceuticals đã phát minh ra loại mô Probuphine kích thước ngang que diêm, dùng cấy bên dưới da. Loại mô này sẽ liên tục giải phóng hoạt chất buprenorphine, với lượng nhỏ, đều đặn giúp kháng lại triệu chứng vã thuốc. Phát minh y học này hiện đã được Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt cho bệnh nhân đang trong quá trình hồi phục tích cực khỏi trạng thái nghiện thuốc.


                        Vị trí mô cấy ghép trên cơ thể. 
                      (Ảnh: Braeburn Pharmaceuticals)
3. Thuốc chống ung thư từ virus
                                   (Ảnh: Amgen)

Từ lâu các nhà khoa học đã biết rằng virus có thể kích hoạt hệ miễn dịch kháng lại ung thư, nhưng chưa thể điều chỉnh virus để không ảnh hưởng đến sức đề kháng của cơ thể. Cuối năm 2015, IMLYGIC đã trở thành loại thuốc virus kích hoạt hệ miễn dịch diệt ung thư đầu tiên được FDA phê duyệt. Được dùng để điều trị u hắc tố, biến thể virus herpes sẽ được tiêm vào khối u; tại đây nó sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch đối với khối u ung thư.
4. Stent tự tiêu
                                   (Ảnh: Abbott)

Stent kim loại là ống nhỏ dùng để thông tắc động mạch, một công cụ quan trọng trong phẫu thuật tim. Nhưng do miếng kim loại này lưu ở đó lâu dài, nên mảng bám có thể tích tụ xung quanh. Chính vì vấn đề này, hãng Abbott đã nghiên cứu phát triển một loại stent tự tiêu sinh học có khả năng tự phân hủy sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Được làm từ polylactide, một loại polymer dễ phân hủy sinh học có trong thành phần chỉ tự tiêu, phát minh y học này có chất lượng tương đương stent kim loại trong thử nghiệm lâm sàng.

                Hình minh họa Stent tự tiêu của hãng Abbott.
5. Nhiệt kế hồng ngoại “2 giây biết kết quả”
              (Ảnh: Sam Kaplan)

Nhiệt kế cặp nách thủy ngân (hay điện tử) thông thường cần đợi 3 phút trước khi biết kết quả, nhưng với chiếc nhiệt kế Thermo hồng ngoại của hãng Withings này, thời gian chờ đợi chỉ là 2 giây. Mười sáu cảm ứng hồng ngoại ghi nhận số đo hơn 4.000 lần từ động mạch vùng trán mà hoàn toàn không cần chạm vào da. Giá thị trường: 100 USD
6. Robot phẫu thuật khéo léo
             Robot phẫu thuật STAR đang tiến hành ca mổ. 
(Ảnh: Children’s National Medical Center)

Robot phẫu thuật STAR (Smart Tissue Autonomous Robot) có thể khâu ráp một trong những khu vực khó thao tác nhất trên cơ thể người: phần ruột. Hệ thống cảm ứng trong robot phẫu thuật STAR sẽ cảm nhận và phản ứng với các tác động lực kéo và sự thay đổi áp suất cực nhỏ, từ đó nâng cao độ chính xác của robot. Khi khâu ráp ruột lợn, vốn có độ đàn hồi tương đương, robot STAR có thể khâu cách đều hơn so với bác sĩ, thậm chí so với cánh tay robot hỗ trợ phẫu thuật.
7. ‘Làn da thứ hai’ loại bỏ tức thì các dấu hiệu lão hóa
Lớp “da” thứ hai được làm từ silicon. (Ảnh: MIT)

Các nhà khoa học tại MIT (Mỹ) đã phát triển được một “làn da thứ hai” khiến bạn trông trẻ trung hơn. Khi đắp lên da, chất liệu này sẽ “mô phỏng đặc tính cơ học và đàn hồi của một làn da trẻ trung, khỏe mạnh”. XPL có một độ đàn hồi đáng kinh ngạc – nó có thể trở lại trạng thái ban đầu sau khi được kéo giãn 250%, trong khi làn da bình thường chỉ có thể kéo giãn được 180%.
8. Thiết bị kiểm tra đường huyết không cần lấy máu
                                        
                              (Ảnh: Abbott)

Những người mắc tiểu đường được chỉ định tiêm insulin (tiểu đường nặng) thường sẽ phải lấy máu đầu ngón tay cả chục lần mỗi ngày để kiểm tra lượng đường trong máu (đường huyết – glucose). Thiết bị FreeStyle Libre của hãng Abbott có thể loại bỏ công đoạn lấy máu đau đớn này. 
Một cảm ứng nhỏ, tròn trên cánh tay trên chứa một sợi nhỏ mà, khi được cấy ngay bên dưới da, sẽ liên tục giám sát lượng đường huyết. Các bệnh nhân sử dụng một máy quét nhỏ để kiểm tra chỉ số đường huyết của họ. Đối với những người sử dụng phát minh y học mới này, trạng thái đường huyết thấp xảy ra ít hơn 38%.
Có hai phiên bản của thiết bị FreeStyle Libre. Một phiên bản chuyên gia, FreeStyle Libre Pro, sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ, đã được FDA chứng nhận vào tháng 9 vừa qua. Một phiên bản người tiêu dùng, FreeStyle Libre, hiện đang được FDA giám định.

                          (Ảnh: Abbott)
9. Phương pháp xét nghiệm virus Zika chi phí thấp, lấy kết quả nhanh của MIT
Mối đe dọa lớn nhất của virus Zika là nguy cơ gây dị tật đầu nhỏ ở trẻ, tuy nhiên các bà mẹ tương lai có thể không biết họ bị lây nhiễm. Phương pháp xét nghiệm virus zika thông thường tại phòng thí nghiệm cho ra kết quả sau nhiều ngày, đồng thời đòi hỏi nhiều trang thiết bị không có sẵn ở vùng nông thôn. Các nhà nghiên cứu tại MIT đã phát minh ra một phương pháp xét nghiệm bằng giấy cho ra kết quả trong vòng 3 tiếng đồng hồ. Khi tiếp xúc với mẫu máu chứa virus Zika, các chấm vàng trên giấy sẽ chuyển tím. Các nhà nghiên cứu cho rằng phương pháp tương tự có thể giúp chẩn đoán nhanh các loại bệnh khác, như sốt rét

                             (Ảnh: MIT)

10. Liều thuốc tê nha khoa “không tiêm, qua đường mũi”
                                (Ảnh: St. Renatus)

Tiêm thuốc tê thường là công đoạn đau đớn nhất của việc trám (hàn) răng. Đứng trước vấn đề này, hãng St. Renatus đã cho ra đời Kovanaze, một loại thuốc gây tê qua đường mũi. Hai lần xịt vào lỗ mũi phía bên răng cần thao tác sẽ giúp xóa đi cơn đau khi trám răng.


VIỆT ANH

Chủ Nhật, 5 tháng 3, 2017

Tình Bằng Hữu



            Tục ngữ Mỹ có câu nói: ”Tiếp tục kiếm thêm bạn mới nhưng hãy duy trì bằng hữu cũ, vì bạn mới là bạc mà bạn cũ lại là vàng”.

            Cụ Nguyễn Ðình Chiểu của chúng ta trang trọng bạn xưa với:

" Trong đời mấy bậc cố tri,
  Mấy trang đồng đạo, mấy nghì đồng tâm"

Nhà thơ Lê Đại Thanh viết:

“Bạn là một nửa bản thân tôi
 Nửa da thịt, nửa trái tim, khối óc”

            Còn câu sau đây là diễn tả trình bạn trong Nhị Ðộ Mai:

 “Nghĩa bằng hữu bậc trung trinh,
 Thấy hoa mai bỗng động tình sót xa”

Nhiều vị tuổi cao cũng có ý nghĩ rằng khi về già, ngoài việc có một sức khỏe tốt, một gia đình êm ấm, thì tình bạn lâu năm là một hành trang quý giá mà họ đã mang theo được cho tới giai đoạn cuối của cuộc đời.

            Vậy thì bạn hữu là gì?

Hiểu theo nghĩa thông thường, bạn là một nhóm người thường thì không có liên hệ ruột thịt, gắn bó với nhau qua những tương đồng về hoàn cảnh sinh sống.

Họ đến với nhau trong tâm đầu ý hợp, bằng kết nối những tâm tư, những nguồn giao cảm gần giống nhau.

Họ thân với nhau để chia xẻ vui buồn, để cùng thực hiện những hoài bão chung, để nương tựa lẫn nhau.

Họ hiểu nhau, tin tưởng nơi nhau, thích nhau. Đây là một gắn bó của sự thủy chung và thương yêu vị tha và lâu dài. Với nhau, họ là người đồng hành, là người tin cậy.

 Bạn hữu khác với người quen biết, gặp nhau trong công việc hàng ngày như ở sở làm, trong cộng đồng, ngoài lối xóm. Đó chỉ là những tiếp xúc trong một thời gian giới hạn và cần thêm nhiều lôi cuốn, kết nối khác nữa để chuyển sang tình bằng hữu.

Trong đời sống hàng ngày, nhiều khi người ta đã lạm dung chữ bạn. Mới gặp nhau vài lần mà đã nói đó là bạn tôi, cứ như là thật. Ông bà chủ lấy lòng nhân viên, sai bạn ơi làm hộ tôi cái này, cái kia sao mà ngọt như mía lùi. Ðể rồi lay off nhau cũng mau như cắt.

 Bạn hữu thường tập trung vào mấy nhóm.

Một số người có tinh thần độc lập, tự cho là không cần đến ai. Không phải họ sống cô độc. Nhưng, với họ, những giao tế qua lại thường nhẹ nhàng, có cũng được mà không cũng chẳng sao. Rồi tùy theo hoàn cảnh, tùy theo nhu cầu, nếu cần thì giao tiếp, nếu không có thể quên đi dễ dàng. Họ sống với hiện tại và thỏa mãn với những người mà họ mới gặp hay đã có sẵn. Cho nên khi mất một giao hữu, họ cũng chẳng tiếc mấy.

Những người kỹ tính, lựa bạn mà chơi thì có gắn bó sâu đậm đặc biệt với một số người mà họ coi là rất thân. Nên họ buồn tiếc khi mất. Còn những liên hệ khác thì chỉ là những thiển giao, quen biết nhiều hơn là kết bạn. Họ sống nhiều với bạn xưa và không muốn tìm bạn mới khi tới tuổi cao.

Người hiếu bạn có nhiều bằng hữu hơn: bạn quen từ những năm trước, bạn mới tạo ra sau này. Họ là những người sống với cả quá khứ, hiện tại trong tình bạn và sửa soạn cho tương lai với nhiều bạn bè. Họ luôn luôn dùng giao tế nhân sự để kiếm thêm bạn mới.

 Nhiều nhà xã hội học phân biệt bằng hữu tương nhượng, bằng hữu tiếp thu và bằng hữu trong hợp tác.

Khi đôi bên cho nhau lòng trung thành và tình thương yêu thì có sự cân bằng của tình bạn, đôi bên nương tựa lẫn nhau.

            Khi chỉ có một bên cống hiến tất cả và bên kia không đáp lễ thì chỉ có tình bạn một chiều.

            Khi chỉ hợp tác vì một quyền lợi, một mục đích mà không có thương yêu, chung thủy thì giao tế không bền và rất giới hạn.


Đặc điểm của bằng hữu.

Khác với tình anh em, vợ chồng, bạn hữu có những sắc thái riêng biệt. Đây là một giao hảo có tính cách tự nguyện, một ràng buộc riêng tư do đôi bên hiểu ngầm thương lượng, một liên hệ qua lại trong tinh thần bình đẳng tràn đầy thiện tâm, thiện ý.

Vì tự nguyện với có quyền lựa chọn và được chọn lựa nên không ai bắt buộc ai phải là bạn. Nó cũng không có ràng buộc pháp lý như tình nghĩa vợ chồng, hoặc lễ nghĩa huyết tộc như tình anh chị em ruột thịt.

Cho nên dù có liên hệ huyết mạch, người cùng lối xóm, cùng sở làm mà không có tương khí tương đồng thì cũng không trở nên bằng hữu được. Ta có thể tỏ ra hết sức lịch sự với người cùng phòng, cùng sở nhưng không có điều gì bắt buộc ta phải thích và là bạn người đó. Ta không thể tự coi là bạn của một người khi ta không biết người đó có sẵn sàng nhận ta là bạn không. Tác giả người Pháp J Delille đã nói:“ Cha mẹ là do số phận, bạn bè do lựa chọn ”.

Bình đẳng vì tình bạn xây dựng trên cá nhân mỗi con người. Nó không đòi hỏi sự bằng nhau tuyệt đối về học vấn, về địa vị trong xã hội, về sự giàu tiền, lắm bạc như nhau, thành công như nhau. Đã có nhiều tình bạn rất đẹp nẩy nở giữa chủ và thợ, giữa thầy và trò, giữa người giàu và người nghèo.

Tình bạn cũng tôn trọng tính cách độc lập của nhau: mỗi bên có nếp sống riêng tư, tự do quyết định cho đời sống của mình mà không bị bên kia can thiệp. Không có sự áp đặt chủ -nô  hoặc khuất phục như lãnh chúa độc tài với thần dân.

Trong tình bạn, đôi bên dành cho nhau những cảm tình tốt, những chăm sóc, quan tâm tận tình, những giúp đỡ khi cần và sự rộng lượng, sẵn sàng với nhau. Thiện ý này không đưa đến sự lợi dụng nhau hoặc phụ thuộc nhau. Người giúp thấy thoải mái làm mà không cho là có bổn phận hoặc bị bắt ép phải làm, mà người nhận không bị ám ảnh là đã đòi hỏi quá nhiều ở bạn.

Vì khi đã phụ thuộc vào nhau thì sự tự do, bình đẳng không còn nữa. Một tình bạn đích thực không những chỉ cởi mở để cho mà còn vui vẻ để nhận.

Tình trạng sẵn sàng với nhau cũng là căn bản của bằng hữu và trong tình bằng hữu, không có sự ghen tị mà còn cần thành thật với nhau, không mầu mè, che đậy.

Để có bằng hữu

Tình bạn có thể được xây dựng trong bất cứ điều kiện, hoàn cảnh nào của con người.

Căn bản là ít nhất họ có cùng một thôi thúc tình cảm, có sự chia xẻ trao đổi những ý nghĩ giống nhau, có cùng sở thích, quyền lợi. Trong tình bạn tuy cũng có những khác biệt nhưng khác biệt này bổ túc cho nhau. Nếu hoàn toàn giống nhau thì đâu còn đối thoại, đồng cảm.

Bạn thường tìm thấy trong các nhóm có chung sinh hoạt: học cùng trường, ở cùng khu phố, làm cùng nghề, cùng thú vui giải trí, cùng lui tới cơ sở tôn giáo. Nó nẩy sinh ở những lứa tuổi khác nhau. Nhóm trung niên có lợi điểm là có bạn ở mọi lứa già trẻ trong khi người già có bạn ở cùng lứa tuổi hoặc trẻ hơn.

Về giống tính thì thường thường đàn ông đàn bà đều có nhiều bạn như nhau, nhưng chồng thì không hay tâm sự nơi bạn mà tin cẩn vợ hơn, còn vợ thì có nhiều bạn gái để tâm sự ngoài chồng mình.

Bằng hữu nẩy sinh trong những thôi thúc tình cảm giữa hai người. Thôi thúc càng cao thì bằng hữu càng sâu đậm.

Một câu hỏi thường được nêu ra là tại sao ta có ước muốn gắn bó với đối tượng này mà lại hững hờ với đối tượng khác. Có những tình bạn xuất hiện như tia chớp trên nền trời xanh: mới chỉ gặp một vài lần, chưa biết quá trình, hiện tại của nhau nhưng đã dành cảm tình cho nhau, đã muốn được có bạn và được nhận là bạn. Ý thức chưa thấy gì, nhưng tiềm thức đã nhận ra và tiên đoán là nhiều triển vọng tình bạn sẽ nẩy nở sau này.

Sự bá vai, chèo kéo, nài nỉ không đưa tới tình bạn, như các cụ ta thường nói: “Thấy sang bắt quàng làm họ”.

            Đồng nghiệp, đồng sở không đương nhiên thành bằng hữu vì đây chỉ là giao tế khách quan, không vượt qua lãnh vực nghề nghiệp.

Một vấn đề tế nhị là sự xét đoán và chấp nhận trong tình bạn: nhận xét một cách khách quan về việc làm của bạn hoặc chấp nhận và hỗ trợ vô điều kiện. Đa số đều kỳ vọng có sự chấp nhận không phê phán từ bạn mình. Một số khác lại tin cậy ở nhận xét của bạn để quyết định và để học cách hành xử trong hoàn cảnh mới. Như vậy mặc dù con người không thích bị đánh giá, nhưng một nhận xét chân thành của bạn có thể có ích cho họ.

              Bạn Già

            Giống như lúc mới sinh và trong thời còn thơ ấu, tuổi già đôi khi chịu một số phận không mấy vui là phải phụ thuộc vào người khác nhất là sau khi đã có nhiều mất mát.

Nhưng, thay vì vươn ra khỏi sự phụ thuộc như lớp tuổi thơ thì người già lại đi sâu vào vòng phụ thuộc. Họ không còn làm việc, bị giảm lợi tức, con cái đi ở riêng, mất dần bạn bè, người thân yêu, kém sức khỏe, bệnh hoạn. Cho nên về già mà có được những bạn cố tri thân thiết hoặc tạo thêm ra những bạn mới để nương tựa lẫn nhau là một điều rất an ủi.

            Nhiều người cho rằng dù họ hàng thân thuộc có giúp đỡ nhưng bằng hữu thường gần gũi nhau hơn, dễ nói với nhau hơn. Và có nhiều điều mà chính người phối ngẫu cũng không cung ứng được bằng những bạn cố tri. Họ đã cùng vui buồn có nhau khi xưa mà bây giờ già rồi vẫn còn bên nhau. Họ nương tựa lẫn nhau để có bầu có bạn, hiểu nhau để giúp đỡ lẫn nhau. Họ lắng nghe nhau tâm sự, kể lại cho nhau những kỷ niệm, những việc đã cùng làm. Họ đối xử, xưng hô thân mật như mấy chục năm về trước.

Thường thường người già muốn có những người bạn cùng lứa tuổi, có hoàn cảnh như nhau, sở thích kinh nghiệm như nhau, sống gần nhau để thuận tiện qua lại. Nhưng họ cũng có khuynh hướng là tạo thêm bạn mới ở lứa tuổi trẻ hơn để thay thế vào chỗ của những người bạn cùng tuổi sẽ lần lượt ra đi. Cũng có người già tập trung nuôi dưỡng bạn cố tri, giới hạn trong việc tìm thêm bạn mới để tiết kiệm sinh lực và để tránh gặp những trái ý không cần thiết.

 Về già cũng có một số hoàn cảnh khiến cho tình bạn gặp trở ngại.

Kém sức khỏe đưa đến không cùng nhau sinh hoạt. Quá phụ thuộc vào bạn trong các công việc hàng ngày. Nếu sự phụ thuộc quá nhiều thì đôi khi bạn cũng thấy khó chịu, xa dần. Rồi người già rơi vào cảnh cô lập, nhất là khi giảm khả năng đối thoại với tai nghễnh ngãng, mắt kèm nhèm.

Cũng nhiều người già không có thì giờ nhiều cho bạn bè vì bận rộn chăm sóc cho sức khỏe của mình hoặc để nghỉ ngơi. Ngoài ra, có trường hợp trong đó khi dư giả thì bạn bè năng tới lui, mà nghèo khó thì lại thưa vắng qua lại. Như tình huống của Nguyễn Hữu Chỉnh: “Ðã hẳn ai là mặt cố tri; Giầu sang tìm đến, khó tìm đi”

Tình nghĩa vợ chồng già dù như đũa có đôi, nhưng cũng nên có những bạn riêng để phòng hờ thời gian đơn côi, góa bụa.

Khi mất người phối ngẫu, lão nam cảm thấy lẻ bóng nhiều hơn vì đã mất người bạn đầu gối tay ấp cả dăm ba chục năm.

Bình thường quý lão bà có nhiều bạn tâm tình trong suốt cuộc đời. Nhưng khi bạn hiền ra đi, thì cụ bà thấy quan hệ với bằng hữu cũ của vợ chồng giảm dần. Cũng may là họ dễ dàng tạo thêm bạn mới, giao hảo mới bằng cánh tham dự vào nhiều sinh hoạt cộng đồng, tôn giáo. Đa số bạn của cụ bà khi đó là cô quả cùng cảnh ngộ, chỉ có một số nhỏ có gia đình. Cho nên khi còn sống với nhau mà bà vợ không chịu giao tế tạo bạn cho mình thì khi ở góa sẽ có nguy cơ cô đơn. Nhất là khi chẳng may khả năng tài chánh lại không được dồi dào.

              Kết luận
 Mặc dù có thể có những căng thẳng, những thay đổi ngoài tầm kiểm soát, tình bạn vẫn giúp người già cảm thấy vui lên rất nhiều. Cho nên mất một bạn cố tri là một tai biến vì nhiều người già cảm thấy không còn đủ thời gian để thay thế cái khoảng trống tình cảm đó.

            Hơn nữa, như Simone de Beauvoir đã viết:” Cái chết của người bạn thân thiết là sự đoạn tuyệt đột ngột với quá khứ của mình. Chúng ta không những mất một sự hiện diện mà còn mất cả một phần của cuộc sống mà chúng ta đã gửi gắm nơi họ”.
 
 
Bác sĩ Nguyễn Ý-Ðức 

Thứ Sáu, 30 tháng 12, 2016

Làm gì khi cha mẹ già


Bài vết của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc

Đợi cha m già qua đời ri mi báo hiếu làm đàn tràng cu siêu thit to, mua đất nghĩa trang thit rng, xây m xây m thit đẹp, hoc đem tro ct vào chùa, nhang khói mt mù, đặt nm tro tàn cha m mt v trí thit tt… không ngi tn kém!
Đợi cha m già vào bnh vin, đặt ng ni khí qun giúp th, truyn đạm truyn dch chai dưới chai trên, bơm thc ăn qua ng thông d dày, dây nh chng cht khp người theo dõi nhp tim nhp th, thuc men không ngi tn kém… sn sàng bán nhà bán ca cha chy, còn nước còn tát!
Thế nhưng khi cha m già đang s s bên cnh thì bn bu trăm công ngàn vic, không có chút thì gi để hi han, chăm sóc
Mt ông b viết cho con:
“…Người già s nht cnh cô đơn nên nếu các con đã hiu thì hãy thương cho tròn. Tình thương y không đánh đổi bng tm ngân phiếu kếch xù hay quà bánh đắt tin mà chính là… thi gian. Mt lúc nào đó trong ngày mà các con thy trng vng tha thãi thì hãy mang đến tng B gi phút vô nghĩa y! Bn cht nó vô giá nhưng li vô cùng quý báu nếu chia s đúng đối tượng… Con dư biết, sáng chiu B li thi hết ngi li nm, cô đơn bên cnh mt người tr công ch biết im lng canh chng. Nếu con đến thăm, nh b hết công vic và lo toan ngoài xe trước khi vào nhà, tránh cnh thân tâm mi ch mi nơi để cha con sng tht nhng k nim cui đời bên nhau. Người già như B đương nhiên ăn nói s không còn mch lc hp dn, xin con đừng nhăn nhó… Hãy nhn ni ngi nghe như thu nuôi con còn bé, B đã tng chăm chú theo dõi tiếng con bi bô hc nói… lp đi lp li nhiu ln mt ch t ngày này qua ngày n liên hi…” (Internet)
Thit ra, không phi ch li các con. Li mt phn cha m! Có ai chu là mình già bao gi đâu! Cha m thường nhìn các con 40, 50 tui đầu mà vn coi như mt đứa con nít; còn con cái thì dù đã có tui vn luôn thy cha m mình là mt người… còn tr, còn khe mnh, chưa cn đến s giúp đỡ!
Có mt cách giúp biết khi nào cha m đã… bước vào tui già y là “lén” quan sát h có nhng du hiu bt thường nào v tâm lý, v sc khe ca la tui già chưa. Nhưng biết là để quan tâm, chăm sóc, can thip kp thi thôi ch không phi để “dán nhãn” cho h đã già nua, li thi, ri không để h còn có chút độc lp t do gì na thì rt không nên!
H có lơ là quá đáng chuyn ăn mc không? Xưa áo qun thng thm, nay xc xếch, xc xch, đứt nút, rách bâu mc k? H có lơ là quá đáng vic chăm sóc bn thân mình không? Chng bun tm ra, ht tóc co râu, tóc tai bù xù mc k. Trí nh h còn tt không hay quên trước quên sau, lp đi lp li hoài mt chuyn? H có loay hoay tìm kiếng lão, dù đang đeo trên mt hay tòng teng trên c không? H có nghng ngãng nghiêng tai bên này bên kia để nghe cho rõ hoc c hi đi hi li mt ch không? H có kêu TV m, sách báo ch nh quá, màu sc không rõ ràng như xưa không? H có bước đi tng bước chm chm, long chong, lê chân trên mt đất như chân đã mc dài ra và d b vp, b trượt, b té ngã không? H có kêu đau lưng nhc mi thường xuyên không? Có b quên chìa khóa, quên đin thoi nơi này nơi kia tìm kiếm vt v không? Thnh thong có quên tt lò gaz, quên khóa ca nhà… không?
Để ý coi h còn thèm ăn ung không, ăn ung có còn biết ngon lành không hay sao cũng được? H có chê món này cng món kia khó nhai không? Ng có d không hay trn trc loay hoay sut đêm? Có còn ham đi đây đi đó, cà phê cà pháo vi bn bè không? Có còn mê coi đá banh, tennis như ngày xưa không hay ch thích ngi im mt ch lúc nào cũng như đang im lng lng nghe, nh nghĩ đâu đâuhoc ôm TV sut ngày ri nhm tưởng cnh tượng trong phim nh là s tht ngoài đời?
Để ý coi hđã bt đầu th hn hn nng nhc… khi leo cu thang trong căn nhà quen thuc ca mình không? H có bt đầu thc gic tiu đêm nhiu ln, có d b d ng khi ăn mt món ăn quen thuc? có b bón phi rn hì hc vt v không?…
Tóm li, quan sát k mt chút s thy nhng thay đổi đó và tc độ thay đổi ngày càng nhanh. Già thit ri!
Mt ông lão than th: “ Các lão bng hu ơi, cn phi ghi nh chúng ta đều là nhng con người ca cái thế h cui cùng hiếu thun vi cha m, li cũng là nhng con người ca cái thế h đầu tiên b con cái b rơi. Ngm ngùi quá đỗi! Vì đâu nên ni?
Bi vì thế h trước kia sng trong nn văn hóa đề cao “đạo hiếu”, hc Quc văn giáo khoa thư, hc Nh thp t hiếu, gia đình t đại đồng đường”, xóm làng gn gũi, dư lun buc ràng, nay thì đời sng đã khác: gia đình ht nhân, nhiu cp ly hôn ly d, single mom, single dad v.v…, nhiu gia đình ch có mt con duy nht làm sao gánh ni ông bà ni ngoi hai bên? Ri đây các thế h già s được nuôi trong nhà dưỡng lão (nursing home), nên ngay bây gi phi coi chuyn “con cái b rơi là chuyn bình thường, có hiếu thun là thnh thong con cái nhđến thăm đôi khi.
Có nhiu cách để giúp cha m già được vui:
* Dành thi gian ngi bên cha m, nhc nhng chuyn xưa, hi chuyn tui thơ ca cha m, chuyn hc hành, chuyn chn ngh, chuyn tình cm ca hđể h có cơ hi k li mt cách hào hng, nhiu khi lp đi lp li cũng nên ân cn lng nghe;
* Nhc nhng ngày còn thơ ca mình, nhng khó khăn gian kh ca gia đình như mt cách t lòng biết ơn, rng nh h mà mình có được ngày nay;
* Sưu tm nhng hình nh k nim ca gia đình qua nhiu giai đon, nhng hình nh thu còn thơ ca con cháu, dán vào mt album để cùng coi chung c nhà hoc làm mt “trin lãm b túi” gi nh nhng k nim: “ngày này năm xưa em còn bé tí teo, bé lên ba bé vô mu giáo”…;
* Thnh thong dành thì gi đưa cha m đi thăm nhng nơi nhiu k nim ca h, mái trường xưa, căn nhà cũ dù đã đổi thay, nhng bà con lâu ngày chưa gp nơi này nơi khác, nhng bn bè thu u thơ k mt người còn…;
* Thnh thong t chc nhng bui hp mt gia đình, đặc bit nhng ngày Gi chp, để con cháu được nghe ông bà k chuyn xưa, kết ni bà con cô bác. Nếu có th thì t chc hp mt bn bè cùng la ca cha m mt nơi phù hp, khoáng đãng, h s có cơ hi trò chuyn râm ran vi nhau…;
* Sưu tm nhng bn nhc xưa, phim cũ mà h yêu thích, giúp h được nghe li, xem li… K thut media bây gi rt hin đại, chu khó giúp để tránh s lng cng ca cha m già;
* Sưu tm các bài báo, hình nh… nếu có v thành tích ca cha m trong lãnh vc văn ngh, th thao, ngh nghip v.v… làm thành tp tư liu để cùng xem vi nhau, nhc nh nhng nim hãnh din xưa!
* Giúp cha m tham gia nhng bui sinh hot ca nhóm bn già, câu lc b, hi quán người cao tui, nhóm coi bóng đá, tennis, nhóm hát hò, ngâm thơ, thm chí nhóm bn chơi t sc, mc chược, c vua, c tướng…;
* Khuyến khích cha m hc mt k năng mi: ngoi ng, vi tính, chơi games, biết dùng smartphone để chuyn trò, nhn tin, biết xài tablet ( cái “qut qut” này giúp biết đủ th chuyn trên đời!)… Nh đó các tế bào não không b r sét, các ni kết thn kinh được hot hoá, sinh động. Ngày nay người ta biết tế bào não rt nhu nhuyến và có th sinh sôi!
* Khuyến khích cha m gn gũi nhiu hơn vi nhu cu tâm linh, nói vi cha m v nhân qu, luân hi, thiên đàng, địa ngc… Thường nhc nhng vic làm tt đẹp ca h trước đây để thy thanh thn, an vui… Khuyên cha m đi chùa, đi nhà th… Giao lưu bn đạo, hc tp điu thin, min là không để rơi vào mê tín d đoan

* Và còn nhiu na, nhiu na… không ch trong mùa Vu Lan!