Chủ Nhật, 17 tháng 9, 2017

Nhạc Bolero


Nhạc Bolero hiện đang bàn cãi sôi nổi trong và ngoài nước. 
Nhạc Bolero phải gồm 2 phần, nhịp điệu Bolero cải cách từ kiểu Latin sang kiểu VN và một nội dung kể một câu chuyện về tình yêu nói riêng hay về cuộc sống nói chung thường là Trắc trở, ít vui...bằng một ngôn ngữ giản dị, chân thật, nhắc đi nhắc lại một cách chán chường, không lối thoát....
Điệu Bolero cũng như nhiều điệu khác như Mambo, cha cha cha, xì lô, fox, valse...du nhập vào VN từ thời thuộc địa ngoài dạng âm nhạc thưởng thứ còn dưới dạng khiêu vũ....như một phân chia giai cấp của giới thượng lưu, giầu sang, trí thức Tây học... muốn tách khỏi giới nông
dân bần cùng, nho học thủ cựu....Phạm Quỳnh đã từng buồn khi nghe tâm sự của một sinh viên sau khi tốt nghiệp ở Paris là phải cố học thêm
có bằng Nhẩy đâm để về nước mong gia nhập vào nếp sống thượng lưu...


Jason Gibbs, tiến sĩ âm nhạc và là học giả về âm nhạc VN  viết....
" Đúng là khiêu vũ là dấu vết để lại của thời thuộc địa ở Việt Nam. Khiêu vũ từng là một phần của thế giới cao cấp, không phải là thế giới của đa số nông dân Việt Nam. Thực tế giới thượng lưu có ý định dùng khiêu vũ như một thứ ghi dấu nhằm tách người nông dân đứng xa khỏi thế giới của mình. Tuy nhiên, những tầng lớp thấp hơn thông qua thị trường âm nhạc đã tìm thấy một phép màu của khiêu vũ ở vũ trường mà họ có thể thưởng thức được - đầu tiên là mambo, nhưng quan trọng hơn là điệu rumba / bolero. Bolero có thể dễ hòa nhập vào giới hạ lưu mà không phải băn khoăn chuyện học hỏi với vũ sư. Mặc dù khiêu vũ đã trở thành một hình tượng ẩn dụ của sự tiến bộ trong âm nhạc, những người “gác cổng của xã hội”, tức những người có quyền lực đối với văn nghệ lúc ấy chỉ nhìn thấy sự lố bịch khi những tầng lớp nông dân thu nhận. Nhưng đến thời sau đó, sự hợp lưu của những nhạc sĩ, ca sĩ hăng hái và một công chúng rộng rãi giầu thiện tâm đã nuôi dưỡng một kiểu nhạc còn tồn tại cho đến nay. Nó là một thể loại ca khúc phổ thông pha trộn mà hiện nay ở Việt Nam hầu như chỗ nào cũng nghe thấy, dẫu ít khi được bàn đến. ".
Thể loại ca khúc phổ thông tồn tại đấy là nhạc Bolero. Khoảng năm 1950, giới nghệ sĩ, sinh viên học sinh....bản địa VN nghe nhạc Tây mãi cũng ngấm, bắt đầu tập tành sáng tác những ca khúc VN với điệu nhạc Tây phương này....cho hợp với thính giả VN, đa số, đến 90%? là Nông dân và lao động vốn thường  nghe chèo cổ, cải lương... Những bản nhạc mới được sáng tác theo ...tân cổ giao duyên...như hát xong bài này là ca sĩ có chớn vào vọng cổ dễ dàng. Vì thế điệu Bolero phải thay đổi tí chút về cao độ, chậm hơn tí chút.... Jason Gibbs viết tiếp...
" ....Ở đây những đặc điểm điệu thức thậm chí còn thấy rõ hơn - mọi nốt đô và rê đều cao hơn một phần tư cao độ. 
Kiểu bài hát bolero này mọc lên như nấm suốt những năm 1960, sau đó khá lâu bolero còn là kiểu tồn tại được riêng trong kiểu nhạc Latin quốc tế. [8] Nó trở thành thứ bị chế giễu là nhạc máy nước hay thông dụng hơn, nhạc sến. [9] Thuật ngữ nhạc sến có nguồn gốc từ tiếng lóng Marie Sến. [10] Thuật ngữ miền Bắc dùng để gọi những cô hầu trẻ, mà ta đã xem ở ví dụ 5, là con sen. Những gia đình thượng lưu di cư vào Nam cũng rất chuộng dùng tiếng Pháp và vì thế trong nhà họ hay gọi luôn những cô hầu bằng cái tên “Marie.” Thông thường có nhiều nước các cô hầu gái là những người ra thành thị làm việc kiếm tiền cho gia đình mình. Thuật ngữ nhạc máy nước gợi ra cảnh những phụ nữ này tụ tập ở những máy nước công cộng để lấy nước mang về nhà chủ. Trong khi chờ đợi họ hát vài khúc cải lương, dân ca mambo hay bài hát bolero cho nhau để tiêu khiển vui vẻ. 
Một dòng không ngớt những bài hát như thế được sáng tác từ cuối những năm 1950 cho đến ngày giải phóng của cộng sản năm 1975. Những ca khúc này tiếp tục được ưa thích trong số nhiều người nông dân và lao động. Chúng trở nên phổ biến vì dễ hát – đơn giản hơn cả cải lương. Một điệu bolero nhẹ nhàng, không ngừng thổi sinh khí cho những ca khúc ấy, tạo nên một vỏ bọc bên ngoài hấp dẫn cho cái khung sườn giai điệu truyền thống được đơn giản hóa. Lời lẽ đơn giản, trực tiếp và thường bận tâm đến những ham muốn và thất vọng trong cuộc sống, rất giống với ca khúc enka của Nhật Bản. [11] "
Nhưng không phải, so với Bolero nguyên gốc, nhạc Bolero chỉ bị biến đổi ở VN mà biến đổi ở mọi nước khác.... Mỗi nước có một loại nhạc Bolero riêng. Như ở nước Anh, bản nhạc Yesterday do ban The Beatles
hát...chính là nhạc Bolero.

Xin đọc,
DS.LVKh...
Luis Rumbaut
Ðiệu bolero
Hoài Phi dịch
  
Ðiệu bolero được khai sinh ở Santiago, một thành phố miền đông Cuba. Khác với một số thể loại nhạc khác, người ta có thể chỉ ra thời điểm ra đời chính xác của bolero: sáng tác bolerođầu tiên, “Tristezas”, do Pepe Sánchez viết vào năm 1883 hoặc sau đó ít lâu. Nhưng, giống như những thể loại nhạc khác, bolero không xuất phát từ khoảng không và không liên quan gì tới những thể loại trước nó. Nguồn gốc của thể loại nhạc này – ít nhất là cái tên của nó - bắt nguồn từ bolero Tây Ban Nha, một điệu nhạc nhảy nhẹ nhịp 3/4. Một điều bất ngờ là bolero cũng có phần bắt nguồn từ điệu nhảy đồng quê Anh, sau này được biết đến ở Pháp với cái tên contradanse[1] Khi những nhà thực dân Pháp trốn tránh cuộc cách mạng Haiti suốt vùng eo biển miền đông Cuba, họ đã mang theo điệu nhạc này (trong tiếng Tây Ban Nha là contradanza). Từ điệu contradanza của Cuba, hay đơn giản là danza - các thể thức tương tự được gọi như vậy ở Puerto Rico và Mexico, xuất hiện điệu trova, loại nhạc truyền thống của các nghệ sĩ guitar đường phố (troubadour) ở miền đông đảo Cuba. Ðiệu danzacũng là nền tảng của điệu habanera; tên được đặt ở châu Âu sau khi điệu nhạc vượt biển sang lục địa này. Bản habanera đầu tiên, “La Pimienta”, ra đời năm 1836. Vào năm 1884, vào khoảng thời gian khi Sánchez sáng tác bài bolero đầu tiên, thì “La Paloma” của Sebastian Yradier, một bản habanera kinh điển, đang hết sức thịnh hành ở Mexico và ở Mỹ.

Ðiệu contradanza, vốn phong nhã và chừng mực, biến đổi theo những âm thanh từ hòn đảo (Cuba), nơi vào thế kỷ 19, dân số gốc Phi đã vượt quá dân số Tây Ban Nha và Creole [2] . Vào đầu thế kỷ 20, điệu nhạc nhảy son (Son Cubano) bắt đầu tiến bước chinh phục (lại) từ Santiago đến Havana. Thậm chí các tầng lớp thượng lưu hơn trong xã hội cũng đồng hoá điệu nhạc nhảy địa phương mới này.

Trong thời kỳ cực thịnh của nhạc son và danzón, bolero truyền thống phần nào bị gạt sang rìa vì điệu nhạc này không hoàn toàn thích ứng cho khiêu vũ, không được các ca sĩ soneromới thuộc nhóm bảy người septets [3] và sáu người sextets [4] đồng hoá, hoặc được các ban nhạc tiêu biểu chơi, hay hoà vào các điệu charanga. Nhưng thực tế là trong những năm đó, các nghệ sĩ hát rong vẫn tiếp tục phát triển thể loại này; họ dùng cây đàn guitar và giọng ca để thể hiện một số bài hát tuyệt đẹp nhất trong lịch sử âm nhạc Cuba, trong đó có nhiều bản thuộc thể loại bolero.

Trên nền tảng pha trộn các điệu danza, habanera, trova và son, cùng các giai điệu địa phương cũng như gốc Phi và gốc Âu, điệu bolero mới ra đời. Mặc dù lấy tên từ điệu bolerocủa Tây Ban Nha với nhịp 3/4, bolero mới thay đổi nhịp thành 2/4 và sau đó thành 4/4. Nhà nghiên cứu âm nhạc người Cuba Argeliers León cho rằng phong cách đánh trải (strumming) và cách chơi lead guitar chắc chắn cũng chịu ảnh hưởng của điệu sones của Yucatan, kết quả của những trao đổi mới được khôi phục lại giữa Cuba và Mexico. Ngoài thay đổi về nhịp, bolero mới cũng có những cái khác trước. Một trong những dấu ấn ảnh hưởng của châu Phi là điệu cinquillo, hay nhóm năm nốt [trong một khuôn nhạc] (five-note cluster), xuất phát từ Haiti, khởi đầu xác định cách phân nhịp ca từ, và kế đến là soạn toàn bài. [5] Một đặc điểm mới khác là phần nhạc đệm có thêm claves hoặc maracas, và cuối cùng, cả trống bongo hoặc conga.

Ðặc điểm của bolero là một loại nhạc luôn đi kèm với ca từ và rõ ràng được viết ra để hát, và qua tiếng hát, thể hiện tình cảm, thậm chí các quan niệm và tiêu chuẩn về cuộc sống nói chung và tình yêu nói riêng. Ta không thể nói đến bolero mà không đề cập đến nội dung của chúng: các vần điệu tình tứ và riêng tư. Những tình cảm yêu đương hay thất vọng được tuyên bố hoặc thể hiện bằng một thứ ngôn ngữ giản dị và chân thật, qua những ca từ đôi khi lặp lại hoặc đơn giản một cách thái quá. Sau khi đã trở thành một điệu nhạc nhảy, các ban nhạc đủ loại khác nhau đều chơi bolero; điệu nhạc này giành được thành công tuyệt đối, vì nó cho phép đôi bạn nhảy có thể ngừng nghỉ, với những bước khiêu vũ chậm hơn.

Tóm lại, điệu bolero khởi đầu, và hiện vẫn vậy, là nhạc tình, nhưng là loại nhạc tình có thể khiêu vũ được, thể hiện ký ức tình yêu ngọt ngào hoặc đắng cay, nhưng có nhịp nhảy (swing). Trong thuật ngữ thường dùng, có một biến tấu được gọi là bolero tropical, khiến bài hát có một tình cảm sinh động hơn, trong khi vẫn giữ nhịp bằng việc đánh trải hợp âm lặp đi lặp lại sau khi gảy nốt trầm (bass).

José “Pepe” Sánchez sinh năm 1856 ở Santiago. Sáng tác giai điệu của ông được một số nhà soạn nhạc nổi tiếng nhất Cuba đầu và giữa thế kỷ 20 kế tục, bao gồm đồng hương của ông là Miguel Matamoros, thuộc ban nhạc Trío Matamoros nổi tiếng, và Sindo Garay, nhà soạn nhạc và biểu diễn trova. Trong số những ngôi sao âm nhạc góp phần vào việc thịnh hành hoá điệu bolero có José Antonio Méndez, Benny Moré, Maria Teresa Vera, và César Portillo de la Luz. Khi điệu bolero bắt đầu được biết đến ở bên ngoài thì nhạc sĩ từ hai nước láng giềng của Cuba là Mexico và Puerto Rico, góp phần với những sáng tác và cải biên của họ, và trở thành một phần không thể tách rời khỏi lịch sử và sự phát triển của bolero. Ca sĩ người Costa Rica, biểu diễn thể loại ranchera của Mexico, bắt đầu hát bolero; sau này, tên tuổi của Agustín Lara, nhạc sĩ sáng tác rất nhiều bài bolero nổi tiếng, và ban nhạc Trío Los Panchos, được gắn liền với thể loại nhạc này. Ở Puerto Rico, một hiện tượng tương tự cũng xuất hiện với nhiều nhạc sĩ và ca sĩ, trong đó có Rafael Hernández, Daniel Santos và Boby Capó.

Ðiệu bolero vượt qua Mexico và vùng Caribbean, sang Columbia, Chile, Venezuela, Cộng hoà Dominique, Ecuador, Bolivia, Argentina, Brazil, rồi quay trở về Tây Ban Nha. Ở Chile, Lucho Gatica, ca sĩ chuyên hát các bản dân ca lãng mạn, và cặp Sonia cùng Miryam, trở thành những người chuyên biểu diễn bolero. Ngay cả ở Mỹ, Eydie Gorme và Vicky Carr cũng trở nên nổi tiếng với loại nhạc này. Carr sinh ra ở El Paso, Texas, bắt đầu nghiệp ca sĩ nhạc nhẹ tiếng Anh, nhưng cuối cùng chuyển sang các bài hát Châu Mỹ Latin, và giành được ba giải Grammy cho các bài cô hát bằng tiếng Tây Ban Nha. Nhạc trưởng người Cuba Antonio Machín, sau khi di cư sang Mỹ và trở nên nổi tiếng ở đây, cũng phát hành đồng thời 2 đĩa nhạc, “Tributo al Bolero Mexicano” và “Tributo al Bolero Cubano.”

Là thể loại nhạc lãng mạn với tiết tấu chậm, ngày nay, điệu bolero không còn quyến rũ các ca sĩ trẻ như trong quá khứ nữa. Mặc dầu vậy, trong những năm gần đây, những ca sĩ trình diễn có tên tuổi và có ý thức về thị trường như Luis Miguel và Ana Gabriel ở Mexico, hay Gloria Estefan ở Mỹ, đều quay lại với bolero. Trong khi đó, bộ ba nam ca sĩ trẻ trong ban nhạc Los Tri-O của Colombia đã làm nhiều khán thính giả ngạc nhiên với việc họ tái tạo lại phong cách của Los Panchos - thậm chí một người trong số họ có đeo một chiếc khuyên tai. Trước nhóm này, ca sĩ người Peru Tania Liberstad, định cư ở Mexico, đã cuốn hút được một lượng khán giả đông đảo qua những thể hiện bolero.

Giống như việc bắt nguồn từ những thể loại nhạc có trước đó, bolero cũng chuyển đổi hoặc có ảnh hưởng tới sự phát triển của một số thể thức sau nó. Một dòng nhạc tiến hoá tự nhiên xuất phát từ bolero, dẫn tới thể loại filin của Cuba (tiếng Anh là feeling - tình cảm). Loại nhạc này pha trộn giữa dân ca, bolero và nhạc jazz, nổi tiếng nhất với Elena Burke cho đến khi bà qua đời vào năm 2002. Trong số các ca sĩ khác hát loại nhạc này còn có Pablo Milanés. Có nhiều khả năng là thể loại bachata của Cộng hoà Dominique cũng bắt nguồn từ bolero. Thậm chí, thế giới nói tiếng Anh cũng không tránh khỏi bị bolero ảnh hưởng. Ví dụ, người ta cho rằng điệu beguine là lời Mỹ đáp lại nhạc bolero, mặc dù beguine xuất phát từ Martinique. Dù sao đi nữa, ta vẫn có thể dễ dàng thấy được mối liên hệ giữa thanh âm điển hình của bolero với bài “Begin the Beguine” hoặc bài “Night and Day”, những giai điệu được sáng tác vào thời điểm khi bolero đã phát triển thành một khuôn khổ quen thuộc. Ca từ của “Begin the Beguine” ngầm gợi nhớ lại nguồn cảm hứng sáng tác bài hát, “Khi họ bắt đầu [chơi điệu] beguine/ mang lại âm nhạc thật dịu dàng/ mang lại đêm nhiệt đới huy hoàng/ mang lại ký ức mãi mãi xanh…” [6] Ở phía bên kia của đại dương, ta cũng thấy trường hợp tương tự: các fan của nhóm Beatles có thể chế giễu ý tưởng là Paul McCartney viết bolero, nhưng sẽ khó buộc họ xếp bài “Yesterday” vào bất kỳ loại nhạc nào khác ngoài bolero.

Bản tiếng Việt © talawas




[1]Ðiệu nhảy đồng quê/nông thôn/dân dã.
[2]Từ creole rất phức tạp, nhưng thường được dùng để chỉ cộng đồng lai và những người da trắng sinh ra và lớn lên tại các thuộc địa của châu Âu trước đây.
[3]Septets: Bản nhạc dành cho bảy người diễn.
[4]Sextet: Bản nhạc dành cho sáu người diễn.
[5]Vào thời kỳ đó, khi các thể hiện khiêu vũ đang chiếm ưu thế, một số nhà soạn nhạc, cho piano chứ không phải cho guitar, bắt đầu sáng tác các bản bolero dần dần khác kiểu bolero cũ. Ðàn piano, với nhiều khả năng diễn đạt hơn guitar, trong khi vẫn duy trì nhịp cinquillobằng tay trái, cho phép [người chơi đàn] giới thiệu một bước ngoặt giai điệu khác, sau này sẽ chiếm ưu thế so với nhịp điệu cứng nhắc của cinquillo cho đến khi điệu này biến mất. Tương tự như vậy, việc âm nhạc hoá (musicalization) các vần thơ cũng góp phần vào sự biến mất (của cinquillo), vì điều này cho người biểu diễn được nhiều tự do hơn, không cần gắn chặt vào một nền tảng nhịp điệu. Bài “Aquellos ojos verdes”, nhạc của Nilo Menéndez và lời của Adolfo Utrera, tóm tắt được quá trình thay đổi này.
(http://www.cubamusic.com/about_cuban_music/genres/boleros/index.shtml)

[6]“When they begin the beguine/ It brings back the sound of music so tender/ It brings back a night of tropical splendor/ It brings back a memory ever green…”

Thứ Ba, 16 tháng 5, 2017

HIỂU BIẾT VỀ MẬT ONG

TỔNG HỢP VÀ CHIA SẺ “TẤT TẦN TẬT” TƯ LIỆU VÀ HIỂU BIẾT VỀ MẬT ONG Hình ảnh nội tuyến 1 (Hình minh hoạ chụp cảnh hàng trăm thùng ong nuôi của những chủ ong đem đến đánh mật tại rẫy Hoà Nam của đan viện Thiên Hoà mỗi năm vào mùa cà phê) Khi mua hoặc sử dụng mật ong, hầu như rất nhiều người trong chúng ta lo ngại về chất lượng mật ong, không biết loại mật ong chúng ta mua về có phải là mật ong nguyên chất hay mật ong giả, mật ong tốt hay mật do ong ăn đường tạo ra…. Nhiều người nghĩ rằng mật ong nguyên chất chắc là khó tìm và giá chắc phải vài trăm ngàn một lít mới là mật ong thật tốt! (Có lẽ do tâm lý ngày nay thấy hàng giả, hàng nhái quá nhiều!) Chính vì thế, mà một số công ty hoặc một số nơi bán mật ong không ngần ngại nâng giá bán cao gấp nhiều lần giá trị thực của nó hòng đáp ứng tâm lý của người mua! Mật ong nuôi nguyên chất được bán với giá từ 200k đến 400k/1lít, mật ong rừng bán giá từ 600k đến cả bạc triệu cho một lít Đọc các giải đáp thắc mắc dưới đây do Han Pham tổng hợp và chia sẻ “tất tần tật” những kinh nghiệm và hiểu biết về mật ong, các bạn sẽ có cái nhìn chính xác hơn để yên tâm mua và sử dụng mật ong cách hiệu quả và kinh tế. 1. MẬT ONG RỪNG THÌ NGUYÊN CHẤT HƠN MẬT ONG NUÔI? Điều này là không chính xác, mật ong rừng hay mật ong nuôi thì cũng như nhau, cũng được hình thành từ mật hoa do ong thợ kiếm về xây tổ (chuyện này cũng tương tự như tổ yến đảo và tổ yến nuôi…). Quá trình tạo mật của ong rừng và ong nuôi là giống nhau nên về cơ bản mật ong rừng và mật ong nuôi là giống nhau. Do mật ong rừng ít và hiếm nên ta thường quý hơn, mặt khác tâm lý chung của khách hàng là cái gì tự nhiên cũng tốt hơn người nuôi…. Ong nuôi thường được di chuyển đến những nơi có mùa hoa nở rộ để khai thác mật và loài ong được tuyển chọn nuôi đều là những giống ong tốt nên lượng mật thu được vượt trội gấp nhiều lần so với mật ong rừng (nếu so sánh cùng số lượng đàn ong) 2. MẬT ONG NUÔI THƯỜNG LÀ DO CHO ONG ĂN THÊM ĐƯỜNG? Nuôi ong đôi khi phải cho ăn đường là đúng. Nhưng những người không biết thường lại hiểu sai vấn đề, người này truyền tai người kia rồi ai cũng hiểu sai. Sự thật là người nuôi ong có cho ong ăn thêm đường để sinh tồn và sinh sản trong lúc chờ mùa hoa tới, và thời gian này ong không hề tạo mật. Ong nuôi chỉ khai thác mật vào các mùa hoa nở rộ như: hoa cà phê, hoa cao su, hoa điều, hoa nhãn, hoa vãi, hoa tràm… mật khai thác 100% từ hoa tự nhiên. Việc cho ong ăn đường để lấy mật chỉ có trong …. trí tưởng tượng của những người không hiểu về nghề nuôi ong! Sau khi kết thúc các mùa hoa, chủ các trại ong phải gây dựng lại đàn ong (mùa khai thác mật khiến đàn ong kiệt sức, ốm yếu và chết nhiều…) thời gian này thường không có hoa nở rộ, người nuôi muốn đàn ong tập trung sinh sản để tạo đàn mạnh lên để chuẩn bị khai thác mua hoa tiếp theo nên người nuôi mới cho ong ăn đường để đàn ong tập trung sinh sản gây đàn…. thời gian này tuyệt đối không có chuyên khai thác mật. Vì vậy, việc cho ong ăn đường là hoàn toàn có thật. Tuy nhiên việc khai thác mật ong từ việc cho ăn đường là hoàn toàn không đúng. TUY NÓI THẾ NHƯNG NHIỀU NGƯỜI VẪN CẢM THẤY E NGẠI, VẪN SỢ CHẤT LƯỢNG MẬT ONG MÌNH MUA LÀ KHÔNG TỐT, LÀ GIẢ, ANH NGHĨ SAO? Việc khách hàng mua tin hay không đó là chuyện của họ, mình đã giải thích rồi. Tuy nhiên, như thầy thấy đó, với mấy trăm thùng ong (mỗi thùng là một đàn) đang nuôi, thì số lượng mật chúng tôi thu được mỗi tháng lên đến hàng tấn, với số lượng đó thì đâu thể bán lẻ được, mà chủ yếu là bán cho các công ty mật với giá trung bình ở thời điểm này (2016) từ 50k đến 65k/1kg (tuỳ vào chất lượng mật và thời giá trong năm. cứ 1,2 đến 1,5kg mật được 1 lít). Tiền bán mật cho công ty phải 3 tháng sau mới nhận được, vì lúc đó họ mới kiểm tra xong mật. Nếu phát hiện mật không phải do ong lấy từ hoa mà cho ăn đường hay pha trộn gì đó thì họ trả lại và còn phạt nữa. Chẳng người nuôi ong nào có thể qua mặt được các công ty thu mua mật ong được đâu vì họ có đủ kinh nghiệm và dụng cụ, máy móc để phân tích chất lượng mật ong thu mua. Muốn tồn tại, người nuôi ong bắt buộc phải làm việc chân chính. Số mật chúng tôi bán lẻ chỉ là số lượng rất ít, chủ yếu là bán cho những người quen biết như hàng xóm, bà con hay bạn bè thân thiết… Vì thế, làm sao chúng tôi có thể bán cho họ mật ong chất lượng không tốt được! Chúng tôi có thể bán lẻ với giá hơi cao hơn so với giá công ty chút ít vì phải tốn công cân đong và can thùng, bao bì…. 3. MẬT ONG NGUYÊN CHẤT CÓ ĐÓNG ĐƯỜNG DƯỚI ĐÁY CHAI VÀ ĐỔI MÀU KHÔNG? CÓ: mật ong rừng hay ong nuôi gì thì cũng đều có hiện tượng kết tinh đường dưới đáy chai, nếu bạn để trong nhà không dùng một thời gian (từ 4-6 tháng trở lên) thì mật sẽ có hiện tượng kết tinh đường. Điều này rất dễ hiểu vì mật được hình thành từ mật hoa mà trong mật hoa lại có đường…. Nếu bạn mua mật ong về dùng mà không có hiện tượng kết tinh đường thì thành thật chia buồn với bạn là bạn đã mua phải mật ong đã qua xử lý cho thêm phụ gia chống đóng đường vào (Tâm lý của đại đa số khách hàng khi mua mật ong về, để lâu thấy đóng đường thì nghĩ là mình mua phải mật ong giả! Có lẽ vì vậy mà người bán buộc lòng phải sử dụng chất phụ gia!) Mật ong nguyên chất 100% khi chưa qua bất kỳ một khâu xử lý công nghiệp nào, thì khi để một thời gian (khoảng từ 6 tháng trở lên… tùy loài hoa, có loài hoa 2 năm mới đổi màu) thì mật ong sẽ đổi màu sậm hơn. Ví dụ: Mật ong hoa tràm thì chuyển thành màu đen, hoa cao su cũng thành màu đen nhạt, hoa cà phê thì sậm màu, … đặc biệt có một số loài hoa mật sẽ có màu đen như nhớt xe máy đã qua sử dụng. Đa số người dùng mật khi gặp trường hợp này thì lập tức mang mật đi …. đổ bỏ và hậm hực kết luận mật mình mua là mật giả… điều này là “trật lất” và vô cùng phí phạm! 4.MẬT ONG RỪNG KHÁC MẬT ONG NUÔI Ở ĐIỂM NÀO VÀ CÓ TỐT HƠN? Người không chuyên vẫn thường đề cao mật ong rừng, nhưng thực chất chỉ có hai điểm khác biệt không quá lớn giữa mật ong rừng và mật ong nuôi. Thứ nhất, ong rừng đi lấy mật từ nhiều loài hoa, do đó mật ong rừng có nhiều chất dinh dưỡng hơn. Cái này thì cũng giống như mật ong nuôi hỗn hợp, tức là mật được tạo ra từ nhiều loài hoa khác nhau. Thứ hai, điểm khác nhau là mật ong rừng thường đặc hơn vì thời gian khai thác trễ hơn. Mật ong đến một thời gian sẽ “CHÍN”, càng để lâu thì càng CHÍN và đặc hơn. Thực chất nếu mật ong rừng bị khai thác NON thì cũng không tốt. Và ngược lại, mật ong nuôi nếu để đủ hoặc thừa thời gian khai thác lại rất tốt và đặc không kém. Một số hộ nuôi ong muốn chạy theo số lượng thường quay mật, khai thác sớm nên có thể không đạt được độ chín. 5. CHẤT LƯỢNG MẬT ONG PHỤ THUỘC VÀO YẾU TỐ NÀO? Có hai yếu tố cơ bản: loài hoa (chất dinh dưỡng và đặc tính khác nhau của hoa) và độ chín của mật. Thông thường thì mật càng “chín” thì càng chất lượng. Mật chưa đạt độ chín có cân năng dưới 1,35kg/1lít 6. MUA MẬT ONG VỀ, THẤY CÓ HIỆN TƯỢNG SỦI BỌT KHI RÓT VÀO CHAI HAY KHI LẮC MẠNH, VẬY CÓ PHẢI LÀ MẬT ONG GIẢ KHÔNG KHÔNG? Mật ong sủi bọt nhưng bọt mịn thì đây là loại mật ong bị khai thác non, mật chưa đạt độ chín, hiểu nôm na là khi ong thợ hút mật hoa về (trong mật hoa có nước), mật chưa được đàn ong sấy hết nước thì bị khai thác nên sẽ có hiện tượng trên. 7. MẬT ONG NGUYÊN CHẤT KHI BỊ ĐỔI MÀU CÓ THỂ DÙNG ĐƯỢC KHÔNG? Mật ong nguyên chất 100% nếu bị đổi màu, hãy lấy chai/can mật đó đổ ra một tô lớn đem phơi ngoài nắng, một lúc sau mật sẽ trở lại màu rất đẹp và khi đó có thể đổ nó vào chai/can để sử dụng bình thường. Như vậy có thể kết luận, nếu mua mật ong về dùng mà để trong nhà 2-3 năm mật vẫn vàng khè => mật này đã qua xử lý công nghiệp. Việc mật ong đổi màu là bình thường. Điều này xảy ra cả đối với mật ong nuôi và mật ong rừng, tất cả đều đổi màu. Vấn đề là lâu hay mau tùy theo mật hình thành từ loài hoa nào. 8.MẬT ONG NGUYÊN CHẤT CÀNG ĐỂ LÂU SẼ CÀNG NGON, CÀNG TỐT, CÓ ĐÚNG KHÔNG? Quan niệm này hoàn toàn không đúng, trong mật ong có một số vi chất hữu cơ tốt cho sức khỏe, tuy nhiên nếu để lâu ngày các chất này có thể biến thành độc tố làm ảnh hưởng đến sức khỏe của người dùng. Mật ong tốt nhất là nên sử dụng trong vòng một năm, tối đa là 2 năm, nếu quá thời hạn thì không nên dùng. 9. NHỮNG LOẠI MẬT NÀO PHỔ BIẾN Ở NƯỚC TA? ĐẶC ĐIỂM KHÁC NHAU CỦA TỪNG LOẠI? Mật ong có nhiều loại. Tuỳ theo vùng miền và rừng cây khác nhau mà có những loại mật và đặc tính khác nhau. Có loại mật dinh dưỡng hơn những loại khác, nhưng nhìn chung thì tác dụng của mật là gần như nhau. Sai khác là không đáng kể và mỗi loại mật lại có những đặc tính khác nhau. Ở Việt Nam, đặc biệt là ở miền Bắc thì người ta thích mật Nhãn, Vải, mật rừng nhưng Mỹ hay các nước khác thì lại thích nhập khẩu mật Cao su. Mật Cafe, Cao su, Nhãn, Vải gì cũng có tác dụng tốt gần ngang nhau cả. Khác biệt thì có thể là thành phần dinh dưỡng, mùi vị, hương thơm và thời gian sử dụng. Ví dụ, mật Cafe thì ít mùi thơm hơn, nhưng khá đặc và thời gian sử dụng rất lâu, có thể để đến 2 năm. Mật Cao su thì đặc hơn nhưng thời gian sử dụng lại ngắn hơn, thông thường kéo dài đến 6 tháng là bắt đầu mất màu. Mật Nhãn thì màu vàng đẹp và có hương thơm, nhưng về độ đặc thì chưa chắc tốt hơn và thời gian sử dụng cũng không dài,… 10. HƯỚNG DẪN UỐNG MẬT ONG ĐÚNG CÁCH ĐỂ CÓ TÁC DỤNG TỐT NHẤT Mật ong có giá trị tuyệt vời trong chăm sóc sức khỏe và làm đẹp nhưng để phát huy tối đa công dụng của mật ong bạn phải biết uống mật ong đúng cách thì dưỡng chất này mới phát huy tốt nhất công dụng của mình. Vậy, cách uống mật ong như thế nào là hiệu quả nhất? Các bạn cùng tham khảo bài viết dưới đây nhé. THỜI ĐIỂM UỐNG MẬT ONG Mật ong có thể uống vào nhiều khoảng thời gian khác nhau trong ngày và mỗi thời sẽ có những lợi ích khác nhau. Tuy nhiên, không phải lúc nào uống mật ong cũng có lợi cho sức khỏe. Theo nghiên cứu thì có 3 thời điểm tốt nhất để uống mật ong. Tùy vào thể trạng cũng như mục đích của bạn mà lựa chọn cho mình thời gian thích hợp nhất. – Uống mật ong vào sáng sớm: một cốc mật ong vào buổi sáng có thể làm sạch dạ dày một cách hiệu quả. Tuyệt đối không dùng ngay khi vừa thức dậy mà nên uống mật ong trước bữa ăn sáng khoảng 30 phút. – Uống mật ong buổi chiều: bổ sung một cốc nước mật ong vào buổi chiều sẽ bổ sung năng lượng cho cơ thể, xua tan mệt mỏi và giúp tinh thần sảng khoái, tập trung hơn. – Uống mật ong trước khi đi ngủ: các dưỡng chất trong mật ong sẽ giúp bạn đi vào giấc ngủ nhanh và sâu hơn. Ngoài ra thói quen này cũng có tác dụng an thần và thư giãn rất tốt. UỐNG TRƯỚC HAY SAU BỮA ĂN? Mọi người vẫn thường thắc mắc: “Nên uống mật ong trước hay sau khi ăn?” Thật ra điều đó tùy thuộc vào lợi ích mà bạn muốn có khi sử dụng mật ong. Mật ong uống trước hay sao bữa ăn đều tốt và có công dụng riêng. – Uống trước bữa ăn: một chén nước ấm pha mật ong trước mỗi bữa ăn có khả năng ngăn chặn sự tiết acid trong dạ dày và làm giảm tình trạng viêm loét. Uống thường xuyên nước ấm pha mật ong thì bệnh viêm loét dạ dày sẽ có cải thiện đáng kể. Nên uống mật ong trước mỗi bữa ăn khoảng 30 phút. – Uống sau bữa ăn: khi ăn no, chức năng của dạ dày rất dễ bị suy giảm. Những bữa ăn quá đà còn có nguy cơ dẫn đến trướng bụng, đi tiêu khó. Uống mật ong sau bữa ăn có công dụng kích thích hoạt động của hệ tiêu hóa diễn ra mạnh mẽ và tích cực hơn. Không nên uống nước mật ong ngay sau khi ăn mà đợi khoảng 2 hoặc 3 tiếng rồi hãy uống. CÁC THỰC PHẨM HẠN CHẾ UỐNG CHUNG VỚI MẬT ONG Trong mật ong chứa thành phần dinh dưỡng đa dạng và cần thiết đối với đời sống con người. Dù vậy, nếu dùng mật ong sai cách có thể dẫn đến ngộ độc và các trường hợp đáng tiếc khác. Để uống mật ong đúng cách và khoa học bạn cần hạn chế: – Sữa đậu nành: mật ong và sữa đậu nành khi gặp nhau sẽ xảy ra hiện tượng vón cục, kết tủa. Điều này là do trong sữa đậu nành chứa thạch cao trong khi mật ong chứa lượng đường khá lớn. Hai chất này sẽ gây cho bạn tình trạng trướng bụng, khó tiêu sau khi uống. Nặng hơn có thể dẫn đến hụt hơi và hôn mê sâu. – Sắn dây: mật ong kết hợp với sắn dây không gây nguy hiểm cho người dùng nhưng có thể làm cơ thể khó chịu do xuất hiện cảm giác ngứa ngày, nóng trong người. – Nước sôi: không pha mật ong với nước sôi hoặc nước có nhiệt độ quá cao vì sẽ phá hủy các thành phần dinh dưỡng có trong mật ong. Pha mật ong với nước đang sôi sẽ làm mật đổi sang vị chua thay vị thanh ngọt vốn có. UỐNG BAO NHIÊU MẬT ONG MỖI NGÀY? Mật ong rất bổ dưỡng nên nhiều bạn vẫn có suy nghĩ dùng càng nhiều càng tốt. Điều này hoàn toàn sai lầm vì theo các nghiên cứu, một người bình thường chỉ nên dùng từ 10 đến 30 gam mật ong mỗi ngày (khoảng 2 thìa cà phê). Trong mật ong chứa lượng lớn thành phần đường glucose. Khi bạn dùng nhiều và thường xuyên sẽ khiến lượng đường tự nhiên trong máu bị thừa dẫn đến cơ thể bị nóng. KHÔNG UỐNG MẬT ONG KHI ĐÓI Các chuyên gia dinh dưỡng khuyên mọi người không nên uống nước mật ong khi bụng đang đói. Lượng glucose khá cao trong mật ong dễ làm bụng bạn bị trướng và gây áp lực cho hoạt động của thận. Nếu chưa ăn lót dạ, bạn có thể uống một cốc nước trước rồi sau đó khoảng 15 – 30 phút hãy uống nước mật ong. AI KHÔNG NÊN UỐNG MẬT ONG Mật ong giàu dưỡng chất nhưng không phải phù hợp với tất cả mọi người. Dưới đây là 3 đối tượng được khuyên không nên uống mật ong vì có thể gây ảnh hưởng cho cơ thể. TRẺ EM DƯỚI MỘT TUỔI Theo nghiên cứu, mật ong trong quá trình vận chuyển, pha chế có thể bị nhiễm bào tử Clostridium Botulinum (khoảng 5% mật ong đang lưu hành trên thị trường). Vi khuẩn này có nguy cơ sản sinh ra độc tố Botulism – một trong những độc tố nguy hiểm nhất với con người. Trẻ sơ sinh dưới một tuổi chưa hoàn thiện về chức năng tiêu hóa và sức đề kháng cũng rất mỏng manh. Do đó độc tố Botulism rất dễ xâm nhập vào cơ thể và gây ngộ độc cho trẻ. Triệu chứng ngộ độc có thể xuất hiện ngay sau khi uống mật ong hoặc lâu hơn – từ 8 đến 36 giờ. NGƯỜI MẮC BỆNH XƠ GAN Trong mật ong chứa monosaccharide có khả năng hỗ trợ sự chuyển hóa các chất trong gan, tăng cường chức năng thanh lọc nên rất tốt với người mắc bệnh viêm gan B. Tuy nhiên, đối với bệnh nhân xơ gan thì các chuyên gia y tế khuyên nên tránh uống mật ong vì có nguy cơ làm các triệu chứng của bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. BỆNH NHÂN TIỂU ĐƯỜNG Mật ong có chứa khoảng 80% glucose và fructose. Những thành phần này đều là đường đơn và được hấp thu trực tiếp nên sẽ làm lượng đường huyết trong máu tăng cao. Đây là nguyên nhân mật ong nên được hạn chế đối với bệnh nhân tiểu đường. Trong một vài trường hợp người bệnh cần bổ sung đường để cân bằng dinh dưỡng thì mật ong là nguyên liệu tốt nhất thay vì sử dụng đường đa. Tuy nhiên, người bệnh chỉ nên sử dụng một lượng nhỏ theo chỉ định của bác sĩ. NGƯỜI BỆNH HUYẾT ÁP THẤP Theo nghiên cứu, trong mật ong có chứa chất rất giống Acetylcholine. Chất này có khả năng làm giảm huyết áp và gây ra các các biến chứng trầm trọng ở bệnh nhân. Do đó, người bệnh huyết áp thấp thường được khuyên tránh uống mật ong dù dưỡng chất này rất có lợi cho sức khỏe. Ngoài những đối tượng trên thì phụ nữ có thai, người mới phẫu thuật hay bệnh nhân rối loạn chức năng đường ruột cũng nên hạn chế uống mật ong. Mật ong có giá trị dinh dưỡng cao nhưng cần sử dụng một cách khoa học thì mới thật sự có lợi cho sức khỏe. BUÔN VUI CỦA NHỮNG NGƯỜI THEO NGHỀ NUÔI ONG Nghề nuôi ong được ví von là nghề “vắt mật cho đời”. Để có những lít mật ong tốt, người nuôi ong phải “neo” đàn ong của mình ở những cánh rừng nhiều hoa. Cứ thế, những con người này dù phiêu bạt nơi đâu thì quanh năm đều phải sống ở rừng... Công việc của họ thay đổi theo những mùa hoa không khác gì dân du mục chạy theo đồng cỏ và hồ nước trên thảo nguyên. Khoảng tháng 2, tháng 3, khi cà phê nở trắng trời Tây Nguyên, họ đưa ong đến lập trại dưới rừng cà phê. Vài tháng sau, khi mùa hoa keo lá tràm ở các cánh rừng trên dãy Trường Sơn nở rộ, họ lại kéo nhau ra miền Trung. Hết hoa keo lá tràm, họ tiếp tục di chuyển ra vùng Hưng Yên, Bắc Giang để theo mùa hoa nhãn, hoa vải... Người ta thường nói: “Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng”, nhưng với người nuôi ong thì không thể đứng hay nằm mà suốt ngày cứ phải rong ruổi theo dấu những vựa hoa. Đời nuôi ong du mục ngày đêm nằm một mình giữa rừng hoang, chẳng biết Tết ra sao, chẳng mấy khi được biết đến cái tivi, không ánh đèn vì loài ong sợ ánh sáng. Dù không có Tết, nhưng với những thợ ong thì ngày nào cũng là mùa xuân bởi nghề của họ là đưa ong đi tìm hoa, nơi nào có hoa, nơi ấy có mùa xuân” Người nuôi ong du mục ví mình là những người đi tìm hoa, họ lúc nào cũng được sống trong không khí hoa cỏ mùa xuân. Họ tự ví mình là con ong thợ chăm chỉ - “Con ong có nhiệm vụ đi hút mật hoa, chúng tôi cũng như ong vậy, phải chăm chút từng bữa ăn, giấc ngủ cho nó. Ong có an toàn thì người mới sống được”, Chính vì cảnh phải rong ruổi khắp nơi mà nhiều gia đình đã phải bỏ nghề nuôi ong vì phải đi nhiều, không có điều kiện và thời gian chăm sóc con cái. Một số hộ phải cho con đi theo đàn ong và xác định cho con theo nghề vì không có thời gian đi học. Một số người biết tin bố mẹ, người thân ốm thập tử nhất sinh mà không thể về kịp để gặp mặt trước khi họ qua đời... Hầu hết những người sống bằng nghề này mà tôi gặp đều bảo: “nghề này như một canh bạc khó lường”. Bởi “nếu được Trời thương” thì chỉ một vài năm là có tiền tỷ trong tay. Nhưng nếu rủi ro thì trong chớp mắt là trắng tay Vậy rủi ro là do đâu? Rủi ro có thể là do thiếu kinh nghiệm hoặc khi thời tiết thay đổi thất thường Một kinh nghiệm mà người nuôi ong phải đặc biệt lưu ý là không dựng trại ong gần những vùng trồng lúa, rau, hoa màu. Bởi ong sẽ chết vì hút phải mật tại những ruộng phun thuốc bảo vệ thực vật. Khi ong chết, chủ ong có thể bị thiệt hại đến hàng trăm triệu đồng, nuôi quy mô lớn có thể thiệt hại lên đến tiền tỷ. Nhiều chủ ong "chết" theo đàn ong vì bị đẩy vào cảnh sạt nghiệp và nợ nần. Nhiều người từ ông chủ trở thành kẻ làm thuê không nhà! Tuy biết thế, nhưng nghề nuôi ong cũng có một sự cuốn hút đến kỳ lạ đối với những ai có lòng đam mê yêu thích sống giữa thiên nhiên, có “máu phiêu lưu” ưa thích tìm tòi với ước muốn “đi một ngày đàng, học một sàng khôn” Ước mong sao những người làm nghề “vắt mật cho đời” hưởng được những thành quả tốt đẹp từ những công việc đầy gian nan và vất vả của họ. Copy từ FB Han Pham (Một Đan sĩ tại đan viện Thiên Hòa Ban Mê Thuột) Nguon: https://groups.google.com/forum/embed/#!topic/thienkhinang_tdmvsk_vn/OrBhEBIncq0

Thứ Sáu, 28 tháng 4, 2017

78 NĂM ‘‘ĐÂY THÔN VĨ DẠ’’ của GS Lê Đình Thông

Kim Nguyên đoạt giải đàn tranh năm 1984

Tuổi đời của ‘‘Đây Thôn Vĩ Dạ’’ cũng xấp xỉ 80. Theo Nguyễn Bá Tín[1], vào năm 1939, cô Hoàng Thị Kim Cúc gửi từ Huế cho Hàn Mặc Tử tấm hình nàng mặc áo lụa trắng, chụp ở thôn Vĩ. Nhà thơ đáp lễ bẳng bài thơ ‘‘Đây Thôn Vĩ Dạ’’:

Sao anh không về chơi thôn Vĩ?
Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên.
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền.

Gió theo lối gió, mây đường mây,
Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay...
Thuyền ai đậu bến sông Trăng đó,
Có chở trăng về kịp tối nay?

Mơ khách đường xa, khách đường xa
Áo em trắng quá nhìn không ra...
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết tình ai có đậm đà?

‘‘Đây Thôn Vĩ Dạ’’ làm theo thể thơ mới 7 chữ, gồm ba khổ. Khổ đầu hiệp vận gián cách, khổ 2 và 3 : gieo vần cuối câu đầu và cuối các câu chẵn. Cách bố cục khá chặt chẽ, giống như thơ Đường : Khổ 1 phá đề và thừa đề, khổ 2 : thực luận, khổ 3 : kết lại cả bài. Bài thơ được coi là một tuyệt tác của phong trào thơ mới. Sau đây, chúng tôi ghi lại một số cảm nhận vụn vặt, riêng tư về bài thơ.   
Trước khi nói về tác phẩm, thiết tưởng cũng nên nói khái quát về thơ. Poetry/poésie trong các ngôn ngữ tây phương do cổ ngữ hy lạp ποίησις hoặc động từ ποιεῖν đều có nghĩa là sáng tạo. ‘‘Đây Thôn Vĩ Dạ’’ đổi mới không những về ngôn ngữ, mà còn vẽ nên bức tranh quê, điểm xuyết bằng nốt nhạc sầu. Với bài thơ này, Hàn Mặc Tử không chỉ là thi nhân mà còn là họa sĩ nữa. Nào ta cùng thưởng ngoạn bức tranh của Hàn Mặc Tử, trước khi trở về với cõi thơ.

Khổ 1 là bức tranh màu xanh, khiến ta liên tưởng bức họa Le Paysage Bleu của Marc Chagal. Màu xanh trong khổ đầu là toàn bích, vì có ‘‘nắng lên’’ từ biển Đông. Nhà danh họa Caspar David Friedrich (1774-1840), khuynh hướng hội họa lãng mạn, dùng chất liệu ‘‘nắng mới lên’’ (les rayons naissants du soleil) để thực hiện bức vẽ sơn dầu ‘‘Thiếu phụ Nắng sớm’’ (Femme au soleil du matin). Trong thơ Hàn Mặc Tử, thiếu phụ nắng sớm hóa thân Hoàng Cúc. Nắng sớm là ánh sáng tâm lý, nói lên niềm ước mong mới mẻ. Nắng sớm còn được thể hiện trong hội họa, bảng màu (palette) pha trộn màu phấn vương nhẹ. Nắng chuyển màu sắc sáng dần. Với câu 3, ta có thang màu lũy tiến (échelle de couleur progressive) như sau :
mướt  →  xanh →  ngọc
Màu xanh ngọc bích là tuyệt phẩm của trời đất ban cho cõi nhân gian ở thôn Vĩ Dạ. Trong bức họa, Hàn Mặc Tử vẽ hàng cau theo chiều dọc. Bố cục họa phẩm còn cần thêm một chiều ngang. Vì vậy mới có câu thơ : lá trúc che ngang. Che ngang cho thấy người thiếu nữ e ấp, núp sau cành trúc, có khuôn mặt chữ điền. Đây cũng là một nét chấm phá mới, vì sau hai chiều dọc - ngang, còn cần thêm một hình vuông nữa. Theo quan niệm của người xưa, người con gái có khuôn mặt chữ điền thường đoan trang, thùy mị. Qua câu thơ, Hàn Mặc Tử muốn phác họa nét tinh anh (portrait moral). Khổ 3 có thêm vầng trăng là tuổi trăng tròn của thiếu nữ.

Khổ thơ thứ 2 không còn nắng lên, mà là màn đêm buông xuống ; gió và mây chia lìa hai lối khiến dòng nước buồn lây, hoa bắp lay động ngẩn ngơ. Bến sông Trăng (viết hoa) là bến ngự, niềm mong ước chở trăng hẳn là dang dở, chỉ hoài công dã tràng.

Trong khổ 3, bảng màu chuyển qua sắc trắng của tà áo. Nếu trong khổ 1, màu sắc là lũy tiến gồm 3 cấp độ, bảng màu của khổ 3 vẫn gồm 3 cấp độ, nhưng cứ nhạt dần đi :
Sương <- Khói <- Mờ

Màu sương tuy đục nhưng còn thấy được. Đến làn khói bay đã là hư ảo. Sau cùng chỉ còn là đám bụi mờ.
Với bức họa chuyển cảnh từ nắng sớm đến đêm tàn, ta tạm khép lại mảng hội họa trong thơ Hàn Mặc Tử đế bước qua lãnh vực ngôn ngữ.
Trước hết là cơ cấu của bài thơ (structure du poème). Bài thơ gồm 3 khổ. Cơ cấu như sau :
(khổ 1) : thực → (khổ 2) : mộng → (khổ 3) : ảo
Ba khổ thơ là sự chuyển biến từ thực đến mộng, từ động đến tĩnh, từ ngoại cảnh đến nội tâm, được diễn tả bằng màu sắc, thanh âm, bằng ngôn ngữ và bằng cả các dấu chấm (ponctuation).

Về mặt hội họa, trong mỗi khổ thơ, thi nhân chọn cho mình ba thang màu (gamme de couleurs) khác nhau. Về cách chấm câu, ba khổ thơ là ba dấu hỏi :

- Khồ 1 (câu 1) : Sao anh không về thăm thôn Vĩ ?
- Khổ 2 (câu 4) : Có chở trăng về kịp tối nay ?
- Khổ 3 (câu 3) : Ai biết tình ai có đậm đà ?

Ta sẽ bàn cách sử dụng từ ngữ (champs lexicaux) của nhà thơ. Ở đây, có thể đặt chung một câu hỏi cho cả ba vế nói trên: thi nhân hỏi mà không phải là hỏi. Các câu hỏi chỉ nói lên sự trăn trở, khắc khoải của ‘‘khách đường xa’’.
- Câu hỏi trong khổ đầu : tuy vẫn biết thôn Vĩ là thiên thời (nắng mới lên), là địa lợi (vườn cau), có cả nhân hòa (mặt chữ điền), nhưng làm sao nhà thơ có thể bỏ trại phong để về thăm ?
- Vầng trăng trong khổ 2 là ảo ảnh, không khác gì vầng trăng Lý Bạch:
Rằng hay thì thật là hay,
Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào.
- Cuối khổ 3 chỉ còn là nghi vấn. Trong khổ cuối, nhà thơ thổ lộ nỗi buồn đau, thất vọng. Musset cho rằng ‘‘Sự thất vọng chua cay nhất là bài ca đẹp tuyệt vời’’.
‘‘Đây Thôn Vĩ Dạ’’ còn là lưu thủy hành vân của cổ ca đất Thần Kinh. Bài thơ Art poétique của Verlaine mở đầu bằng đôi vần thơ nói lên nghệ thuật thi ca :
De la musique avant toute chose,
Et pour cela préfère l'Impair.

Đây Thôn Vĩ Dạ hội đủ hai yếu tố vừa kể. Cũng vì thơ vần lẻ, Đây Thôn Vĩ Dạ là bài thơ 7 chữ (lẻ), 3 khổ (lẻ).
Còn về nhạc tính (musicalité) thì sao ? Sau đây là mấy vần thơ, như những nốt nhạc, trong bài Đây Thôn Vĩ Dạ :
- nắng / nắng :
Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên.
- gió / gió, mây / mây :
Gió theo lối gió, mây đường mây.
- lối / đường :
Gió theo lối gió mây đường mây.
- Trăng (viết hoa) / trăng :
Thuyền ai đậu bến sông Trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay.
- Khách đường xa / khách đường xa :
Mơ khách đường xa khách đường xa
- ai / ai / ai :
Thuyền ai đậu bến sông Trăng đó
Ai biết tình ai có đậm đà.
Về thể văn (style), nhà thơ sử dụng nhiều ẩn dụ (métaphore) : mây và gió chia lìa hai lối, dòng nước để chỉ sự vô thường, con thuyền là chữ tâm (: ngoài ba chấm, phần còn lại giống như con thuyền), hoa bắp lay vì ‘‘người buồn cảnh có vui đâu bao giờ’’, nhân ảnh nói lên kiếp sống phù du, ‘‘mờ mờ nhân ảnh’’.
Ngôn ngữ trong bài thơ đều rất quen thuộc. Đây cũng là dụng ý của nhà thơ, muốn diễn tả cái đẹp chỉ bằng nét hồn nhiên, giản dị. Trong 12 câu thơ, tác giả dùng chữ ‘‘anh’’ và chữ ‘‘em’’, mỗi chữ một lần. Câu thơ cuối bài, tác giả viết hai lần một chữ ai:
Ai (1) biết tình ai (2) có đậm đà ?
Thông thường, ai (1) là thiếu nữ, ai (2): thi nhân. Nhưng ai (1) cũng thể là người xem thơ, ai (2) là nhà thơ. Nếu thời gian của ý nghĩa nguyên thủy là hiện tại, thời gian của sự suy diễn sau này hướng về tương lai. Ai cũng biết ý tứ trong thơ Hàn Mặc Tử bóng bẩy mà thâm trầm, giản dị mà sâu thắm. Sự đậm đà của bài thơ gợi ý cho chúng tôi làm 5 bài thơ lấy ý từ lau sậy, vì thôn Vĩ Dạ là sự biến âm của Vi Dã Thôn. Hình thức của cả 5 bài là thơ mới 7 chữ. Cấu trúc vẫn gồm 3 khổ, mỗi bài khai triển ý nghĩa khác nhau của lau lách. Năm bài thơ nói lên sự ‘‘đậm đà’’ của người thơ, nét phong phú của ý thơ, thể hiện qua bài Đây Thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử. Năm bài thơ, như 5 biến điệu (variation) trong âm nhạc, như sau :
Paris, tiết Thanh minh Đinh dậu 2017
GS.Lê Đình Thông


Vi Dã Thôn (kỳ 1)
葦 野 村 (期 一)
Hồn Lau
葦魂

白居易

Tầm Dương giang đầu dạ tống khách,
Phong diệp địch hoa thu sắt sắt.
Chủ nhân há mã khách tại thuyền,
Cử tửu dục ẩm vô quản huyền.
Bạch Cư Dị

Hương giang soi bóng bờ lau lách
Thôn vắng thưa người cảnh tịch liêu
Hàng sậy đong đưa dường oán trách
Lau nghiêng bông trắng sậy tiêu điều.

Xuôi ngược dòng đời vẫn cuốn trôi
Lau soi hình bóng sậy bồi hồi
Sỏi trắng chìm sâu trong đáy nước
Mây chiều trôi dạt chốn xa xôi.

Thôn Vĩ  (1) hàng cau vẫn mướt xanh
Lá trúc thôn đoài dáng mỏng manh
Câu hò mái đẩy xàng xê cống
Thuyền ngự xuôi dòng lướt sóng nhanh.

Thôn Vĩ làng thôn mái tóc mai (2)
Trinh nguyên tà áo phất phơ bay
Quang gánh đong đầy bao nỗi nhớ
Nhớ mãi cố nhân chẳng nhạt phai.

Paris, ngày 18/04/2017
GS.Lê Đình Thông

(1) Thôn Vĩ Dạ là biến âm của Vi Dã Thôn.
Vi (): cỏ lau. Dã (野): ngoại thành, cánh đồng.
(2) Tóc mai sợi ngắn sợi dài
Lấy nhau chẳng đặng thương hoài nghìn năm.
Ca dao
Vi Dã Thôn (kỳ 2)
葦 野 村 (期二)
Trầm Tư
沈 思


L’homme n’est qu’un roseau, le plus faible de la
nature, mais c’est un roseau pensant. Blaise Pascal



Lau nghiêng cành biếc bên thôn Vĩ
Ra dáng đăm chiêu nghĩ vẩn vơ
Nắng chiều óng ả đầy thi vị
Bên bờ sông vắng lặng như tờ.

Nhớ non nhớ nước vần thơ ngắn
Ngõ hẻm thôn làng cuộc biển dâu  
Áo trắng năm xưa còn lận đận   
Sỏi chìm đáy nước cũng sầu đau.

Lau lách thân mình quá mảnh mai
Bông lau là kiếp sống hình hài
Lau lách chấm mực bờ nước biếc
Niềm đau chôn dấu viết giùm ai.

Paris, cuối tháng Tư 2017
GS.Lê Đình Thông

Vi Dã Thôn (kỳ 3)
葦 野 村 (期 三)
Ngũ Âm
五音

Il y a de la musique dans le soupir du roseau ;
Il y a de la musique dans le bouillonnement du ruisseau ;
Il y a de la musique en toutes choses, si les hommes pouvaient l'entendre.
Lord Byron

Hương giang bến cũ bờ lau lách
Gió cuốn nghe như tiếng thở dài
Lưu thủy hành vân lời oán trách
Lau lách đìu hiu vắng gót hài.

Bờ lau mà tưởng khúc tiêu dao
Nghìn trùng nhung nhớ trúc lao xao
Ngón luyến song thanh làn gió mát
Cung thương nhịp gõ nhấn duyên trao

Dòng nước lặng thinh nghe tiếng than
Ngón vuốt đàn tranh lệ mấy hàng
Bờ lau lay lắt vi vu mãi
Sơn ca chim chíp lúc chiều tàn.
GS.Lê Đình Thông

Vi Dã Thôn (kỳ 4)
葦 野 村 ((期 四)
Quốc Sử
國 史



Le roseau plie, et ne romps pas.
Résisté sans courber le dos.
Jean de La Fontaine


威武不能屈, 此之谓大丈夫.
(Uy vũ bất năng khuất, thử chi vị đại trượng phu)
Mạnh Tử

Nghiên bút cỏ lau chỉ một lòng
Cường quyền gieo bão tố cuồng phong
Lau lách đảo điên không gục ngã
Ngòi bút không cong vẫn thẳng băng.

Bờ ao lau mọc lách ven sông
Lau lách mọc trên nước với non
Bạo quyền cai trị không lâu nữa
Chỉ riêng non nước mới trường tồn.

Dưới nước trên trời chẳng có quan
Nét mực vàng son viết thẳng hàng
Trang sử hào hùng nòi giống Việt
Cả nước một lòng đuổi ngoại bang.

GS.Lê Đình Thông

Vi Dã Thôn (kỳ 5)
葦 野 村 (期 五)

Tâm Cảnh
心 境

Chênh chênh bóng ngả sầu lau lách,
Chiều ngái hương rừng, lối nhạt son.
Nguyễn Bính

Hồn thơ lận đận nơi cung Quế
Thôn Vĩ chiều hôm lạc lối về
Cau vắng trầu xanh sầu cúc huệ
Nắng sớm biển Đông có vẹn thề ?

Mây giăng núi Ngự gió Kim Long
Bờ lau hiu hắt liễu vời trông
Thuyền xuôi bến vắng qua Gia Hội
Có vớt trăng vàng dưới đáy sông ?

Mờ mịt sương mù áo trắng bay
Chập chờn hạc trắng cuối chân mây
Chợt nhớ thôn xưa là tâm cảnh
Bờ trúc xanh màu có đổi thay ?

Paris, ngày 20/04/2017
Lê Đình Thông

Những bài giảng về bài thơ Đây Thôn Vĩ Dạ:



[1] Theo Nguyễn Bá Tín, em ruột nhà thơ Hàn Mặc Tử, thì: Năm 1939, Hoàng Cúc nhận được hung tin nói trên từ Hoàng Tùng Ngâm. Nàng chuẩn bị một số tiền định gửi cho Hàn Mặc Tử uống thuốc nhưng không dám gửi. Nàng bèn gửi cho Hàn Mặc Tử một bức ảnh chụp cảnh nàng mặc áo lụa dài trắng đứng dưới vòm cây xanh mát. Nhận được ảnh, Hàn Mặc Tử rất vui. Chàng liền làm ngay bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ gửi ra Huế cho Hoàng Cúc